Dag 3: Hålandsdalen – Nedre Krossdalen


Eg stappar fjellstøvlane full av Bergens Tidende. Bensinstasjonen i Strandebarm er gjort om til varme- og tørkestove. Her er bord med barkrakkar. Eg sparte kulturdelen i avisen og legg han på bordet, lyfter kaffikoppen, tar ein slurk og ser ned på dei bare føtene mine; huda ser ut som om eg nettopp har nytta føtene til å ta oppvasken her på stasjonen.

Eg ville reist heim i dag om det ikkje hadde vore for at eg kunne bu på pilegrimstunet. Ein ting var at eg visste det ville regne frå utpå natta og langt utover morgondagen; så lite utstyr som eg har med, ville «wildcamping» i øsande regn blitt ein mare (eg vil ikkje tenke på det); sjølv mikrofiberklede tørkar seint på kveld- og nattetid, så å vaske dei kunne eg berre gløyme; eg kunne ha gått på tredje dagen i uvaska klede (det kunne eg tole); eg måtte og ha bore på (mykje) mat, men den viktigaste orsaka: Eg hadde vore utan den mentale og andelege velsigninga pilegrimstunet hadde gitt meg. No hadde eg dusja, fått kleda maskinvaska, skikkeleg mat og altså – blitt velsigna. Det siste trengte eg truleg óg på grunn av foten; ein skade tappar ein for mental kraft. Foten var ikkje god då eg starta på dei to km på grusveg frå Tegland og tilbake til vegkrysset og pilegrimsleia. Eg skal innrømme at eg bad om å bli henta der i går, sia det er ein avstikkar og strengt tatt ikkje er en del av leia. Men eg ville gå der i dag, så fekk eg starte på grus i alle fall.

Frokost med familien på pilegrimstunet

Midtvegs kjørte Svein Arne forbi. Det er sundag og han skulle til Bergen på messe. Før eg forlot Pilegrimstunet i Hålandsdalen hadde heile familien og eg ein god og triveleg frukost saman (og i sekken ligg fleire stykke pizza med hjortekjøt). Han sakkar på og rullar ned vindauge #Korleis er foten?» «Jau, takk…» eg vinka han vidare og farvel.

Oppover Hålandsdalen var det stilt. Eg hugsar nokre av kyrne eg passerte søkte ly innunder trea. Det striregna. Etter ca 3 km på asfalt kom eg til Nedre Bolstad. Stien over fjellet skulle starte i terrenget lengst oppe i den skrånande lia opp bak husa der. Det er ikkje godt å vite kvar den startar, menneske og maskiner er ikkje alltid enige om same leia, men snart var eg sikker på at eg var «spot on». I byrjinga gjekk det greitt, men etter kvart var stien ikkje til å sjå. Gps’en hadde si meining, men det stemte ikkje heilt. Men dette jo vere ein gamal sti, men som framleis vert nytta og hadde gått i nokre nye far, så stien på gps’en tenkte eg var nok sånn omtrent.
Ein lite brukt sti i byrjinga av juli er sjølvsagt attgrodd, så uansett om ein går på stien eller ikkje – eg veit ikkje heilt – vandringa gjekk i ymse vekstar, i lyng, kratt og høgt gras … her, no når terrenget vert brattare trer han tydeleg fram att. Snart kjem ein bergvegg til syne – og om eg skal opp der, kan det nok bli bratt, ja…

Eg hugser er stussa!

Og bratt blei det! Snart vart det nærmast klatring. For nokre år sida gjekk konfirmantane denne vegen ein gong i veka til førebuingar i Strandebarm kyrkje! Og heilt opp

 i vår tid har ungdommar gått over fjellet for å kunne bade i Strandebarm. Kan hende er det lettare når ein kjenner vegen og det ikkje striregnar, men likevel hugsa eg at eg vart imponert når eg tenkte på det oppover stien – eg var ikkje halvvegs. SAM hadde førebudd litt på vegen. Om ein har høgdeskrekk eller er ein hest!, kan ein ta ein omveg som startar lengre nede i dalen. Men eg har vel ikkje mykje høgdeskrekk etter kva eg kan erindra, så eg vert ikkje uroa ved synet av den første stigen…

Den andre stigen derimot – gjer meg meir betenkt. Eg har 14 kg på ryggen og her er det 15 våte trinn. Stigen står på kanten av eit stup og det er 80 meter ned, om ikkje 80 i fritt fall, men meir en nok til å knuse ein kropp.  Kva valg har eg eigentleg? Det er det berre å ta det rolig – eitt og eitt – behalde roa; eg bestemmer meg for å ikkje sjå ned, kan ikkje risikera skjelving i føtene –  panikk …

Eg er glad då eg er oppe. Stolt òg. Denne vegen har meir å by på enn eg trudde!

Etter denne spektakulære vegtraseen kjem ein inn i lettare terreng og inn mot Stigatjørna som for meg låg innhylla i trolsk skodde. Røydalsvatnet ligg vakker til, og i sol og varme hadde dette vore ein klar (fot)badeplass. No var den vonde foten ikkje vond lengre, så det var berre å fortsette over lyngheiene; eg misste stien eit par gonger, men då eg fann skiltet mot Strandebarm vart stien tydeleg, om enn som ein liten bekk… Nede i lia hadde regnet stoppa og eg tok av fjellstøvlane. Føtene hadde vore lenge våte, «oppvask-bleike» og det har nok vore så som så med stell av fjellstøvlane gjennom høst, vinter og vår etter at dei tok meg til Santiago i september i fjor. Ustelt goretex duger ikkje noko særleg i seriøst vått ver. Då eg kom til første huset mana eg meg opp og banka på; om dei kunne avsjå nokre gamle aviser? Snart kom mannen tilbake med gårsdagens Bergens Tidende. «Det er heilt greitt» sa han då eg protesterte.
Eg innrømmer at for ein pilegrim er bensinstasjonar gode å møte på. Eg veit ikkje om det er gjensidig. Kan hende dei andre som kjem og går kjenner – og spesielt frå støvlane – pilegrimsodøren som eg truleg er innhylla i. Dei andre borda har stått ledig så lenge eg har vært her. Regnkleda har hold meg tørr – nei sjølvsagt ikkje, eigentleg; eg er kliss våt av kondens og sveitte, og dette hjelper nok ikkje på framtoninga mi. No heng alt over stav og stolar. Vel, sånn er det berre. Eg er i alle fall kulturell, beviset har eg i handa, men det er ikkje så mykje interessant i Bergens Tidende sin kulturdel, må eg innsjå. Eg er i ein annan modus. Snart skal eg passere staden Jon Fosse kjem frå. Efrem forlag har gitt ut ei bok, skreve av Kjell A Nyhus, som heiter «Jon Fosse og mystikken». Hans dikting er sterkt inspirert av 1200-tallsmystikaren M

eister Eckhart. Fosse sjølv har takka for at boka kom ut. Den har ikkje seld mykje. Folk flest, som har nok med å lese krim i vår tid, meiner vel ei bok om Fosse + mystikk omtrent er som å prøve selja dei ein kombinasjon av pest og kolera. Snart er regnet stoppa og eg går ut for å «gjere opp støvlane». Tørre (så lenge det varer) ullsokkar er godt å få på. Eg legg ut på dei 15,4 km til ferga som skal ta meg frå Tørvikbygd til Jondal. 15 km på asfalt…

Ferga er ennå eit godt stykke ut i fjorden. Stuptrøytt tar eg av meg støvlane. Tre og ein halv time tok det. Om ein skal gjere enkle betraktningar om godt og vondt er saken klar: asfalt er djevelgras.

Eg tenkjer på Svein Arne og den fine familien hans. Eg har nettopp fått ein sms, Gjøa, knappejenta som snart skal få seg hest, lurer så på korleis det går med pilgrimen. Dei er på veg til Åpta på leir for NKK og har passert Røldal på vegen dit i dag. Familien er som nemd knytt til Den nordisk-katolske kyrkja (NKK), lever ei tru ein plass midt mellom katolsk og ortodoks lære og spiritualitet. Hovudtyngda av medlemmane har flytta seg frå Den norske kyrkja, men også personar frå frikyrkjelege samanhengar har blitt grepen av lengselen etter einskap basert på oldkyrkja si lære; i praksis kva kristendomen var rundt år 787 (det 7. økumeniske konsil i Nikea)  Dette var det siste konsil før det tragiske store skisma i 1054 då det blei eit skilje mellom den austlege og vestlege delen av kyrkja. Som ved Reformasjonen fem hundre år seinare var det ein miks av teologiske og politiske orsakar for splittinga. NKK blir anerkjent som eit apostolisk kyrkjesamfunn både av dei ortodokse kyrkjene og Den katolske kyrkja. Eit stort steg mot einskap ville det vere om dei sist nemnde «gamle» kyrkjene fann saman. NKK står altså «tettare på einskapen» enn til dømes Den norske kyrkja, om ein ser på kva kyrkjene står for, og ikkje kva den einskilde truande i Dnk meiner og ynskjer… Gud ser på enkeltmenneska, og samanliknar oss ikkje heller med kvarandre. For Gud har kvar einaste ein sin egen veg. Ja, somme stunder har eg tenkt at Gud ikkje kjem til mennesket om det ber han om det, – ikkje før han ser at det er klart for å gå rett. Det meste i vårt religiøse liv er vårt eige strev, og det er det same om ein er kristen, muslim eller buddhist. Eg seier ikkje at det er verdilaust. Hadde det ikkje vore for at eg skusla det bort kunne Gud ha bøtta på med kraft og styrke. Sjå berre på dei karismatiske grunnstøytingane.

Det vert fortalt at ein broder kom til ein av ørkenfedrane og sa: «Eg har bedt i sju år og er blitt høyrd med ei nådegave» Ørkenfaderen svarte: «Du er blitt satt på ei stor prøve. Gå å be om at gåva vert tatt ifrå deg» Det gjorde broderen, og etter sju nye år bønhøyrde Gud han. 

Pendelen svingar…

Hadde eg ikkje sett føre meg ein nær romantisk vandring på desse bygdevegane, i sol og lett vind, medan dei gamle skulle sitte ved vegen og nikka anerkjennande til pilegrimen som lettbeint og målbevisst gjekk forbi og peikte på det eigentlege i tilværa. Ut av ferga straumar «hey-yo»-kledde ungdomar med snøbrett. Folgefonna skisenter. Sjølvsagt. Fart og spaning. Ikkje mil etter mil på vonde føter. Fergje, det betyr is og kaffi. Eg er ingen asket. Berre ein pilegrim som treng trøst og balansert blodsukker.

I Jondal må eg ta ei avgjerd. Kvar skal eg bu i natt? Kan hende det er best å komme seg eit godt stykke opp i Krossdalen allereie i dag, så ikkje vegen vert for lang i morgon når eg skal over fjellet. Sjølve fjellpasseringa er berre 14 km, men eg aner eg vil få ei ny erfaring av kva 14 km kan vere …

Mens eg sitter på ein benk i Jondal for å finne telefonnummeret til Folgefonna Gardscamping, kjem ein blid mann og kommenterer bjørkestaven min; får prøve den, kjenne det gode grepet for vanleg vandring og det andre høgare oppe for nedstigingar. Han nikkar. Ein dugandes bjørkestav. Han har møtt pilegrimar i Trondheim ein gong, fortel han meg. Eg seier han må prøve å gå sjølv.

Gardscampinga har ei ledig hytte – takk og lov! – ho dreg litt på det, men så seier kvinna i telefonen  «og den kan du få for halv pris om du berre er ein.» Eg har rett nok kjent meg noko splitta den siste tida, men seier fort takk – åh, det er så herleg når grådigheita ikkje boltrar seg; halv pris! – og reserverer hytta; «eg kjem om ein time, tusen takk!» Det er omlag 5 km. Eg går som ein utålsam okse oppover bakkane, kanskje kjem kreftene av besøket i Jondal kyrkje.

Den var open sjølv om klokka var nesten halv åtte, og det var godt å sitte aleine i kyrkja, be, takka – ja, gjorde eg det? – ja, eg trur det, eg skreiv i alle fall ei helsing i boka som låg open i våpenhuset og var meint for formålet; takka dei lokale kreftene for pilegrimsmerka veg over fjellet. «Delvis merka» hadde soknepresten skrive i e-posten… Snart er eg oppe på gardcampingen, og ein varm dusj er berre konge! Etter to pizzastykke med hjortekjøt og tidebøn, sovnar eg til høg musikk frå «hey-yo»-ungdomane i ei teltgruppe tett ved; gregoriansk song med heftige rytmar. Gruppa heiter faktisk Gregorian, og legger kjende låter inn i eit «mysteriøst» lydbilete og sterkt «gregoranisert!». Eg meiner dette er ein song der omkvedet er «Gloria», sjølvsagt i ei pålessa rytme. Ikkje så verst å sovne til, eigentleg. A bit larger than life – akkurat som draumen. I morgon vert det «less is more».


Advertisements

Dag 2: Mot pilegrimstunet på Tegland

Halvvegs til Eikelandsosen, nede ved sjøen, finn eg ein fin plass å stoppe, knaske noko for blodsukkeret og mest av alt for å lufte føtene. Snittfart innover fjorden har vært 5,8 km i timen, og eg har gått i ca to timar etter ein noko sein start. Klokka er halv elleve. Asfalten plagar meg førebels ikkje. Faktisk er eg overraska over at eg merkar så lite i føtene etter gårsdagens 47 km.

Det først eg tenkte på då eg vakna, var i kva tilstand bein og føter var i. Eg sirkulerte og tøyde fotblada, bøyde tær og strakk leggane mens eg ennå var i soveposen. Everything seemed to be ok.

Eg kan sjå inn til Eikelandsosen der eg skal forlate sjøen og ta innover landet mot Hålandsdalen.

Å sove i telt blei ikkje heilt godt. Eg fann etter kvart ut at liggjeunderlaget mitt er temmeleg glatt, så då teltet ikkje sto 100% flatt, sklei eg stadig av med soveposen.

I kveld skal eg sove i ei seng! I Hålandsdalen, nærmare bestemt på Tegland, ligg ein gard som ein venn kjøpte for eit par år sidan og busette seg med kone og to born. Eg gler meg til å besøka dei, og endå meir på denne måten – vandrande – heilt i Svein Arne og Kristin si ånd.

Svein-Arne var ein god kunde i «bokladen» eller Ikonhuset, den økumeniske bokhandelen er dreiv i Marken i Bergen, butikken som mange ofte stakk innom berre for å vere der litt… Han var fin, med ikonar, oljelampar, krusfiks og rosenkransar; eit smykkeskrin på mange måtar; var til og med på NRKs Norge Rundt og meir enn ein gong presentert i bergensavisene med store oppslag, ja eg meiner oppslag – to sider. Men sjølv om mange såg på denne butikken som verdifull og noko det burde vere eit grunnlag for å kunne drive utan å stadig stappe pengar inn i sprekkar og hol, gjekk det ikkje i lengda. «Ein skigard kan ikkje vare evig, veit du». Gud lot Bysants gå i grus, så kvifor ikkje ein liten butikk i Bergen.
Ja, ei tid trudde eg virkeleg at Gud ville syte for den, men der tok eg feil, eller gav eg opp for tidleg? Var eg ikkje tru i dei små tinga? Eg kan berre ikkje få meg til å tru at alt som ser godt i den kristne frukthagen er eit resultat av Guds finger. Snarare at det berre det som døyr som kan bere frukt i neste avling. Men så «enkelt» er et nok heller ikkje. Men slikt kan vere rett å reflektere over. Ein har spøkefullt sagt om det kristne Norge: «Om Jesus kom att, ville alt likefullt ha fortsatt inntil budsjetta var brukt opp»

Det vert lunsj i Eikelandsosen og et lengre stopp enn planlagd. Veret er varmt og plassen er fin. Eit lite kjøpesenter ligg tett ved sjøen og nedanfor, på det fint tillaga strandområdet, har eg funne meg benk og bord. Fuglane er og svoltne. Etter ein kvil går eg inn på kafeen og tar meg ein kopp kaffi og ei svele – eller kanskje det er berre på ferjene på Sunnmøre det heiter det. Klokka er blitt eitt og det er på tide å «ta laust».

Etter nokre km, 20 så langt denne dagen, merker eg at føtene er slitne. Kvar gong det er synleg grus, som til dømes når ein passerer ein sideveg eller haldeplass av noko slag, eller når vegskuldra er utan asfalt, framleis flat og utan for høgt gras, kryssar eg vegen for å få nokre mjukare skritt. To gonger viser gps’en meg at eg kan ta ein avstikkar på ein parallell veg – med grus!! Eg har ei dobbel kjensle ved at teknikken gjer velsigningar…

I Norge er dei fleste vegane stadig endra og utvida og til slutt asfalterte. I andre land har dei gamle vegane meir fått vere i fred, og nye, meir moderne vegar har blitt til frå «scratch». På denne måten har dei kunne behalde eit nett av grus og jordvegar. Men langs med fjordane på Vestlandet finn ein ofte berre ein mogleg vegtrasé. Sånn er det berre.

Ein avstikkar eg ikkje angrar er vegen opp til Holdhus kyrkje. Utanfor sit ei ung jente og les Harry Potter på engelsk. No vil ho ha 55 kroner om eg vil inn!

Ikkje for det, ho er blid og hyggjeleg og blir med inn for å gje litt valuta for blodprisen; det er mykje interessant å høyre om kyrkja. Dette er ei tidlegare stavkyrkje, og eldste kjende kjelde seier ho i alle fall stod her i 1309. Seinare vart ho bygd om. Reformasjonen satte sitt preg på kyrkja; ein staseleg preikestol er frå den tida. Det oser av gammalt kyrkjeliv.
Det er nesten som ein vert litt grepen av reformasjonsrørsla si pedagogiske kraft når ein ser den store tavla anno 1590 med sentrale tekstar til bruk når nattverden vart feira. Preikestolen er flott!

Men det som fascinerar meg mest er den naivistiske krossteikninga på veggen som deler koret og skipet. Kristus er teikna på ein Tau-kross. Sjølve utforminga gjer assosiasjonar til koptisk ikonografi, den tydeleg naivistiske forma ein finn både i Egypt og i Etiopia, dei koptiske truande sine hovudseter.

Krossen (Tau som betyr bokstaven T) har egyptisk, førkristen og direkte heidensk okkult opphav, og til dømes Frans av Assisi velsigna alt han åt og alt han skreiv med ein tau-kross. I tradisjonen skal denne krossen vere eit sterkt bilete på at Kristus har seira, er høgste makta og at ei velsigning med ein tau-kross i Jesu namn er særleg mynta på å halde dei vonde maktene borte.

Kvart eit steg er vondt no. Etter å ha slappa av utanfor Holdhus gamle kyrkje og lunsja, fann eg ned at til vegen att, men då i vandresandalane igjen. Eg ville gje dei ein ny sjanse. I spania hadde eg dei bak, under sekken. Det var ein fryd å få dei på kvar ettermiddag. Men på veg ut av San Pedro de Latarce (etter å ha overnatta i rådhuset i gangen utanfor rettssalen!) miste eg dei. Sekken blei 700 g lettare, takk for det, men å gå på messe i flipp-flopp (bade)sandalar var både litt lite høgtidsstemd og gav meg smerter i overgongen mellom fot og legg. Og no, etter nokre km, har eg store smerter i høgre foten, frå overgongen mellom fotblad og legg og eit sneis cm opp på leggen. Når eg melder Svein Arne (Myhren Tegland) om at det går sakte og eg ikkje kan ventast før kl 18, er det freistande å takke ja til å bli henta. Men nei, eg er ein pilegrim! Eg tenkjer dei tydelege smertene kom nå svært brått på, ja, etter at sandalane hadde kome på, så eg bytar tilbake til vandrestøvlane. Det hjelper ein del, men det er ikkje godt og eg ser at eg enno har 5-6 km att. Det er betre i oppoverbakkane og den bratte vegen forbi Skeie kyrkje er ikkje den verste biten. Det er nedoverbakkane. Leggen er litt hoven, truleg kan eg ikkje nytta sandalane medan eg går med tung sekk. Eg treng den støtta på anklane som fjellstøvlane gjer. Dei har også såle med bra demping, så då er det avgjort; sandalane blir heretter berre nytta til kviletid og kveldstid.

Det blir ein fin kveld, med tidebøn under fjellhammaren, pizza saman med familien etter at eg har sett på knappesamlinga til Gjøa (8) og det fine perleriet til veslesystera Gjertrud. Seinare kjem det eit glas raudvin på bordet og praten er kreativ. Ekteparet fortel at dei har tenkt å kalle seg eit pilegrimstun og vil gjerne vil ta imot pilegrimar. Nede ved vatnet ligg ei hytte med alle fasilitetar som kan nyttast; rett nok er den godt besøkt av mange som vil prøve fiskelukka. Dei planlegg derfor å gjere i stand eit eige krypinn med dusj og kjøkkenfasilitetar i eit bygg tett med våningshuset. Eit steinkast frå garden, under ein berghammar, er det satt i stand eit utekapell; enkelt innreidd med berre eit steinaltar med eit Kristus-ikon på, men kva meir treng ein eigentleg. Det er heilt i Abrahams ånd. Der held husfolket tidebønn som besøkande kan ta del i, noko eg som nemd fekk glede av før måltidet.

Ved midnatt går eg takksam til sengs i gjesterommet, eit rom fylt med bøker, ikon og andre religiøse gjenstandar. Bumerket på Tegland er etter gamalt ein kross har husfolket funne ut; ein kvadratisk kross; det er sjeldan å sjå ein heim i vår tid med så mange element i alle rom som peikar på den trua som dette huset er bygd på. Og det er vakre ting – alt. Eit hus i cistercienserklostra si ånd i Hålandsdalen!

Svein Arne, som er diakon i NKK (Den nordisk-katolske kyrkja, eit kyrkjesamfunn med ein fot i den ortodokse og eit i den vestleg-katolske arv) skal til Bergen i morgon tidleg.

Det er ei freistande tanke å seie: «Nok er nok, eg har betennelse i leggen», og så sitte på med han tilbake. Eg må sove på det. men først får leggen eit tynt lag med Ibux-krem; betennelsesdempande. Eg kjenner at opphaldet her i alle fall har gitt meg tru på og styrke til å gå vidare i morgon om foten lar seg be. Og husfolket vil be for meg; godt å tenke på som motvekt til ein aning uro for turen om to dagar over høgfjellet. Eg takkar Gud.

Men morgondagen skal på sitt vis òg sette motet på prøve…

Dag 1, del 2: Frå Fana kyrkje

Sagnet om det hellige sølvkorset (Fra Wikipedia, Fana kirke)

Ifølge et gammelt sagn skal to brødre, den ene av dem blind, ha fisket opp et sølvkors utenfor Korsneset i Korsfjorden i Fana Den blinde skal ha blitt leget etter å ha rørt ved korset. Så skal de ha brakt korset til kirken, hvor det skal ha leget syke som rørte ved det. De syke skal ha kastet fra seg krykkene på et sted ved kirken som også i dag heter Krykkjehaugen. Det fortelles at presten Peder Simenssen i 1546 skal ha brent seks hestelass med krykker og staver fra dette stedet. Fana kirke var i middelalderen en pilegrimskirke. Etter reformasjonen skal korset ha blitt fjernet av Tord Roed, lensherren på Bergenhus, men båten som førte det skal ha sunket. I vernebrevet fra pave Gregor IX er kirken omtalt som Det hellige kors’ kirke.

Eg et lunsj på kyrkegarden, lufter føtene for andre gong i dag. Eg har gått ca to mil, men trass ein god del asfalt kjennes dei gode ut. Mine lave Haglöfs Mid II fjellsko har tatt meg nær halvvegs til Hatvik. Det er fint å tenke på, og eg har nettopp møtt St Olav i Fana kyrkje.

Framfor kyrkja møtte eg dei førstegjestane i eit bryllaupsfylgje. Så lenge fylgjet opphaldt seg utanfor, kunne ein sveitt pilegrim ta seg inn, men først slo eg av ein prat med to menn som fatta interesse for stav og hatt. Dei meinte Røldal var håplaust langt (for meg), så eg måtte fortelje at eg i Spania sist september gjekk 760 km. Dei forsto eg ikkje hadde tenkt å ta til fornuft. Den eine kjente til Nidaros-leia – hadde og høyrt om den spanske vegen. «Du må hilse» sa han og smilte då eg seinare kom ut att av kyrkja – til Røldal-krusifikset rekner eg med han meinte…

Ei restaurering av Fana kyrkje vart ferdig i 2008 og dette gjer at ho i dag framstår nydusja og blid. Og det var nok noko anna enn at dette var fyrste kyrkje eg var inne i denne dagen som gjorde at eg fann ho høgst vakker. Takkonstruksjonane saman med korboga gav ei oppleving av å vere inne i ei slags keltisk smykke-form. Bogene omslutta både krusifikset oppe ved taket og meg sjølv ved golvet i ei mjuk famn. Dagens krusifiks er ikkje så
Klikk for full størrelse

heslig som det originale som heng på Bergen Museum. Ein må jo ikkje uroa kyrkjelyden. Ok, eg innrømmer eg sjøl likar ikon-krusifiksa i bysantinsk stil, som estetisk sett er svært vakre – der audmukskapen skal formidlast.

Bak i kyrkja er det ei nisje i veggen med eit lite vindu i den massive veggen. Vinduet er eit glasmåleri som syner St. Olav, tenk det! Norges vernehelgen og viktigste «pilegrimshelgen» med øks i høgre handa og ein kalk i den andre. Øksa er våpenet som felte han. Sverdmisjon seier folk, eg veit ikkje. Det hende noko med han i tida frå han rømde Norge og kom tilbake for oppgjeret med bondehæren. I nisja var det finaste av alt at det sto tende levande lys framfor helgenen. Eg takka for denne «apparisjonen». Eg har tidlegare hatt «problemer» med denne «Noregs evige konge», men har etter kvart fått ein annan oppleving av livsløpet hans som så tydeleg endra seg i tida før Stiklestad.

Frå katolsk.no: (min uthev)

Når de nærmer seg Stiklestad, vil hærmennene brenne bøndenes gårder. Kongen nekter. «Om vi faller i kamp, da er det best å ikke gå dit med ranet gods.» Kongen gir penger for at det skal leses messer for dem som faller i bondehæren. De menn som faller i kongens hær, trenger ingen sjelemesser. «De og vi skal bli frelst alle sammen.»

Tormod Kolbrunarskald vekker hæren grytidlig med et dikt. Kongen gir ham en gullring i lønn. Tormod takker og sier: «Vi har en god konge, men nå er det ikke lett å si om kongen får et langt liv. Jeg har en bønn, konge, den at du ikke lar oss to skilles hverken i liv eller død.» – og slik gikk det. Til bonden på Stiklestad sier han: «Om det skulle hende at jeg falt i dette slaget, vis da mitt lik den siste tjeneste som trengs, om det da ikke blir nektet deg.» Forutanelsen om egen død vokser hos kongen. Det gjør ham ikke urolig. Kort før slaget tar til, legger han hodet i fanget på Finn Arneson, sovner og drømmer at han klatrer oppover en stige som når like opp i himmelen. Da Olav våkner og forteller drømmen til Finn, sier hans trofaste venn: «Jeg tror dette varsler at du skal dø, dersom det da var noe annet enn søvnørske som kom over deg.» Til sine menn sier kongen at om de taper alt i slaget, vil Gud gi dem en større lønn enn gleden over jordisk gods. Det er noe både kompromissløst og avklaret over kongen rett før slaget. «Dette vil jeg dere skal vite,» sier han til hærfolket, «Jeg flykter ikke fra denne kampen. Enten skal jeg seire over bøndene, eller falle i slaget. Jeg vil be om at det må bli min lodd som Gud ser er det beste for meg.»

Kongens lodd blir døden. Slaget raser. Olav kjemper tappert. Bøndene feller ham. Blodhevnen er fullbyrdet. Skildringen av Olavs fall har hentet lys fra hans senere helgenglorie. Kongen får et hugg i venstre ben: «Da kongen fikk det såret, lente han seg opp til en stein og kastet sverdet og bad Gud hjelpe seg.» Til det er å si at ingen norrøn kriger med sans for sitt ettermæle, frivillig slenger fra seg sverdet når han blir lettere såret.

Etter kongens fall snur stemningen seg – først hos høvdingene, så hos bøndene. Tore Hund steller med kongens lik. Han er den første av stormennene som hevder at kongen var hellig. Einar Tambarskjelve, som ikke var med i slaget, hevder det samme. Kalv Arneson – som vel var den av stormennene som ga kongen banehugg – skifter også sinn. Det gjør den ene stormann etter den andre. Den trønderske allmuen, som «raste i fiendskap mot kongen,» veksler mening nærmest over natten. «Den vinteren var det mange der i Trondheimen som tok til å tale om at kong Olav var en virkelig hellig mann, og at det hendte mange jærtegn på grunn av hans helligdom. Mange tok til å be til kong Olav om slike ting som de syntes var viktige.»

* * *

Eg snører støvlar og lukkar sekken, og då eg igjen går forbi kyrkja, kjem brudeparet ut. Måtte dei stå kvarandre brask og bram i gode og vonde dagar. Snart er eg ved oppstigninga til Fanafjellet. Det er ikkje høgt. Dama i daglegvarebutikken råda meg til ikkje å gå over i terrenget. Ho var kjent her, sa ho, stiane var ikkje gode. Eg har basketaka ned mot Fana i minnet, men «feigar ikkje ut» og tek stien. Den kunne ha vore betre, men eg angrar ikkje. Det er ei totalt anna oppleving å gå i terrenget, ikkje berre for å kunne kvitta seg med asfalten for ei stakka stund, det er noko djupare, eg går ein sti innover òg.

Etter nokre kilometer på veg igjen dukker ruinane etter Lyse kloster fram. Men like før ruinane ligg Lysekloster kapell, ei lita trekyrkje. Ho er, ikkje uventa, stengt – sjølv om det er no i sommerhalvåret ho blir nytta, og då til dåp og bryllaup. Eg skulle gjerne ha sett interiøret. Ho vart oppført av Lyseklostergodsets private eigar og vigsla til Mikkelsmessa (messe for erkeengelen St. Mikael den 29. september) i 1663 og restaurert hundre år seinare.
Cistenciensarordenen, som Lyse kloster tilhøyrde, har ei mykje interessant historie – òg i Norge – og Carl Gervin skal ha takk for boka «Klostrene ved verdens ende» som kom for nokre år sida. Boka omhandlar munkeordenen sitt nærvær (også) i det kalde nord, og det var kloster både I Trondheim-, Bergen-, og Osloområdet, i alt seks klostre.
Eg setter frå meg sekken og tar på sandalane; føtene jubler. Eg må innrømme at eg aldri har vore her før … Men her i ruinane frå Lyse kloster finn eg meir spanande detaljar å sjå enn kva eg hadde førestilt meg. Ein kan fundere over kva som ligg bak dei mange ornamenta, ikkje berre på søyler og klårt synlege plassar, men i krokar og vindaug, på kjøkken, ja i kvart eit rom. Som om ein freista henta ned himmelen i ei krevande tid, i blåst og regn, i fare og tilsynelatande gudlause stunder. Mellomalderen var på ein spesiell måte symbola si tid, der dette skulle peike på den åndelege røynda. Cistenciensarane var opptatt av skjønnhet og plassen klosteret skulle byggjast blei valgt med omhug. Alt skulle minne om Guds nærvær og samla konsentrasjonen om han og Kristi miskunn for verda. Så lenge ein hadde ein brødbit igjen skulle ingen fattige døy utanfor eit cistencienserkloster.  Eit kloster skulle både verna det innanfor som gjev rørsle i rett retning og stengje ute det som trua med å øydeleggje denne vegen – pilegrimsvegen!

Ein pilegrim er eit vandrande kloster!

Eg legg i veg mot Os. GPS’en tar meg trygt gjennom et boligdelt. Der er han framifrå, tar meg ved handa og fører meg gjennom raske stikkvegar og slepp meg ikkje før eg attkjenner hovudvegen ned mot Os sentrum. Det er fredag kveld,  klokka er halv åtte og eg allereie har gått 42 km fortel GPS’en. Like langt som eg trudde heile ruta var! Og no er ikkje føtene så lystne på meir. Ann-Heidi, ho heime, er på tråden. Fortel om vår eldste sønn som er på ei slags opptaksveke i militæret; med erfaring som KRIK-leiar, ynskjer han å tenestegjere som velferdsoffiser under fyrstegångstenesta, og skal freiste passere nålauget. Han har i dag fått utlevert utstyr for ei veke i felten. Skal eg melde han må eg gjere det no. Alle mobiltelefonar blir inndregne i kveld. «Skal eg hente deg?» spør ho.

Eg tar av støvlane og ullsokkane. Noe er det tid for å prøve vandresandalar (med «dry-fit» sportsstrømper) Kan hende har eg gått for lite med desse før turen.

Midt i sentrum av Os har ungdomen begynt å samle seg, og jentene er ennå mest opptatt med kvarandre og – eller skal eg seie då – gutane er klovnar «på stigande»; eg hugsar  då eg studerte marknadskommunikasjon og skreiv semiotikk-oppgåve om ein heilside annonse der teksten var «Fellesferien står for døra!» og bilete var av ein kasse lett-øl foran ei inngångsdør. No er ikkje eg av dei som tar del i hovudrystinga over at det i samfunnet generelt blir ei økning av alkoholbruk i feriane (er det betre med høgare konsum i jobb-periodane?), men denne reklamen er ein hån mot dei heimar der alkohol ligg som ei uhyggje – kanskje særleg over feriar og høgtider. Så er det dei som meiner solidaritetsprinsippet gjer seg gjeldande her, og det kan vere noko i…

Eg stoppar på brua som tar ein over utløpet for elva og ut i fjorden. Eg ser laks, eller kan det vere sjøauren, jage inn under med sprelske kast. Det er fleire som har stoppa opp for å sjå. Men eg må vidare, eg hadde nettopp eit stopp og snart må eg gjere eit kort stopp på den siste opne daglegvarebutikken før campingplassen; eg kjøper suppe, brød, litt pålegg, pianøter, ein boks brus og – to øl(!), legg eg i veg opp bakkane frå Os og mot Hatvik – 5 km på asfalt. Det blir ein pinefull distanse. Eg har aldri i mitt liv gått så langt på ein dag før. Då eg endeleg når ferga har eg gått og kjent dei siste par km at noko under venstrefoten ikkje er rett. På ferga må eg innrømma eg har gjort ein nybegynnarfeil; ikkje stoppe umiddelbart for ein sjekk når ein kjenner at noko med føtene er gale. Det har no danna seg ei blemme under den tjukke huda, og eg må skuffa innsjå at vandresandalane ikkje er det eg bør gå mest med. Eg hadde håpa på det i tørt og varmt ver og på lange etappar med hard asfalt. Compeed (gnagsårplaster) er det mange som ikkje anbefalar; om det blir mykje press på plasteret og det startar å krølle seg, kan det lett slite med huda av. Her tenkjer eg huda er så tjukk at det ikkje kan skje. Det kjennes godt, saman med kaffe og is.
Fusa camping  ligg fint til sør på Venjaneset, ein km etter fergekaia. Eg finn meg ein teltplass for meg sjølv bak ein liten skog, litt unna alle campingvognene på andre sida. Etter å ha sett opp teltet, hentar eg vatten til å lage eit måltid på primusen. 14 kg veier børa mi, så det er begrensa kva eg har med; ei panne i alle fall. Etterpå postar eg på Facebook og får raskt nokre svar: «Ute å går igjen?» Eg svarar det er ein sublim solidaritetshandling med min eldste sønn som akkurat har «helvetesveka» i militæret. Etter ei flåsete stund – klosteret står med vidopne dører – stengjer eg, tar fram Tidebønnsboka og rammar inn dagen.

Det er ikkje kaldt, og eg er heller ikkje kald på kroppen, men etter ei stund – også etter at eg har krope ned i soveposen – frys eg så eg ristar. Ein kan lett få denne type reaksjonar etter ein heil dag i sola, men det har ikkje vært sol – rett nok har eg vore mykje varm og sveitt; eg trur dette kan vere orsaka, men saman eit anna faktum? Kroppen driv restituerande arbeid i rygg, bein og føter. Feberkjensla, eller rett og slett feberen, kjem óg av at kroppen arbeider for å dempe gryande betennelsar. Kroppen er eit eige mysterim. Her skjer mykje helbredelse av seg sjølve. Bror Esel, som Frans av Assisi kalte kroppen, er stundom venn – stundom fiende. Aldri at materien er vond i seg sjølv, men den er deterministisk på godt og vondt. Hos dei fleste mennesker held anden framleis i reimane (dessverre slit t.d. dei narkomane her), men eg tenkjer stimulinivået meir og meir er eit problem for vår tid, ikkje berre ser ein det hos barn og unge, i dag er det over heile fjøla. Då ungane var mindre hadde dei nå fanga opp noke, og sjargongen var: «no gjer eg noko nyttig, pappa» «Å?» «Ja, eg kjeder meg» – og så lo dei.

Om kroppen er i for stor fart, kan ein ikkje stoppe brått, men kanskje enno bremse eller få spannet til svinge unna – om samvetet våker i sleda og ropar at no går eg på ein smell!

Vel, eg har tjora fast og kroppen slikkar slitne potar. Etter kvart får svevnen overtaket. Det siste eg tenkjer er: Eg er på veg til Røldal…

Dag I: Frå Kristkyrkjetomta

Ved inngangen til Koengen, den grøne sletta der dei store konsertane i Bergen blir arrangert, tar eg med blanda kjensler farvel med Ann-Heidi, sunnmøringen i familien. Minna frå då nokre små lappar dukka opp mellom skivene i matpakka mi på flyet til Madrid for 10 månader sia omfavnar meg. Eg var ikkje særleg høg i hatten; eg hadde kasta meg sjølv ut i eit «50-års prosjekt» og skulle ta mine første pilgrimssteg i Spania …

– Å ja, på den kjende pilegimsvegen der, ryggsekkar tett i tett og ein veltrimma infrastruktur for pilegrimar?

Nei, då, eg traff to pilegrimar til fots på dei første 10 dagane. Kva kan ein vente når ein velger den sørlege del av Mesetaen som startstad. Men lappane hadde gitt meg mot, både lappen forma som eit hjarte og den som sa noko om «imponert». På kaffi-filterposar sjølvsagt. Som eit artig innslag på ein juleavslutning på ungdomsskulen vifta ein lærar av eit av borna våre med eit 20-tals kaffi-filterposar med meldingane våre på, ho meinte dei var verd å ta vare på, leste eit par òg. Eg tok òg vare på filterposelappane dei fire vekene eg gikk i Spania før sunnmøringen kom og gikk siste veka til Santiago de Compostela med meg. Som 50-års presang låg vi på Paradoren i Santiago, Hostal de los Reyes Catolicos; truleg verdas eldste hotell, og alt var minneverdig. Men noko er annleis i dag; eg skal ikkje noko tilsynelatande eksotisk, men noko som kan virke meir dumt enn dristig, meir meiningslaust enn myteomspunne; eg skal gå frå Bergen til Røldal! Med 14 kilos sekk skal eg gå 205 km på seks dagar!

Ann-Heidi setter seg i bilen og vinkar kort, og eg snur meg å går før ho startar opp for å kjøre til kontoret i Sandviken og AllMaritim der ho seljer oljevenutstyr. Klokka er halv åtte og dei to siste morgonane har eg stått opp før kl 5 for å starta pilegrimsvandringa, men blitt råka av djup uvisse. I går fann eg ut at eg ikkje hadde førebudd verken vandringa eller det eg skulle forlate (forlaget eg driv for eksempel) godt nok. I morges fann eg rett og slett ikkje sterk nok meining i det å ta laus på ein sådan tur… og meldingane seier heller usikkert vér. I september, då vegen var i Spania, hadde eg ein flybilett som forplikta; no hadde eg eit forbaska fritt val, på eit vis. Frie val kan i blant skapa reine nøtteknekkaren; argumenta pressar på frå begge sider. Då kan også alle enkle valg bli vanskelege… Planen var å starte tidleg, dra inn til byen klokka seks, men då Ann-Heidi sto opp kl halv sju var eg framleis i heimen, med ennå uavklårte alternativ, som til dømes om den tynne goretex regnjakka var tilstrekkjeleg som skalljakke for fjellpaseringane etc. Skal eg satse på sandalane eller dei låge fjellstøvlane også her i byområdet? Eg kan i alle fall ikkje gå i sandalar over Smøråsen og Fanafjellet. Og over fire mil første dagen, klarar eg det? «Eg kan jo berre hente deg om det blir nødvendig» var den forvirrande enkle og klårt løysande meldinga frå sunnmøringen. Det var sant, med bil tar det berre tre-fire timar heilt til Røldal. Meldinga fikk meg avgårde, men den kunne ikkje stå meg bi då eg tre dagar seinare sto rådlaus i 1100 meters høgde og betrakta den bratte nedstiginga frå fjellet tett ved Folgefonna.

Eg går med faste skritt inn porten til festningsområdet. Mi vandring startar frå Kristkirketomten som ligg i dette militær-grøne parkområdet – Bergenhus Festning – ved Håkonshallen nord for Bryggen i Bergen. Festningen (klikk for større bilete) er ein av Norges eldste og best bevarte, og den var kongebustad og administrasjonssentrum då Bergen var hovudstad i Norge. Det er framleis militært nærvær her, men området blir prega av kulturtilstelningar og folk som ynskjer å rusle omkring i vakre omgivelser. Her blir òg den årlege økumeniske gudstenesta feira på 2. Pinsedag. Eg kom altså inn frå baksida i dag (den raude prikken opp til venstre på bilete over; klikk for større versjon – skrivaren har jo likevel øydelagt leserytma…), og passerer eit av husa der dei militære held seg – kva no dei held på med. Ein statue av Sta Sunniva pryder plassen der Kristkyrkja låg. Ho er vernehelgen for Vestlandet og er knytta til eit anna pilegrimsmål i Norge: Klosterruinene på Selja sør på Stadt-landet. Ho kunne diverre ikkje hindre at (den danske) høvedsmannen Eske Bille i 1531 fekk jevna med jorda kyrkja som blei reist av Olav Kyrre på slutten av 1000-talet, då den blei skulda for å kunne hindre vern av borgen. (Ein annan Bergenhus-danske har òg skapa seg eit namn i historia: Etter reformasjonen skal det undergjerande sølvkorset i Fana pilegrimskyrkje ha blitt fjerna av Tord Roed, lensherren på Bergenhus. Hipp-hurra for den danske reformasjonen !!) «Betre å vere norsk i Danmark» ikkje utan grunn…

Dagens etappe (slik eg no gjekk han) går like til Fusa camping på Venjaneset, der fergen frå Hatvik på Os legg til.

(No passer det å seie at eg skriv nynorsk av respekt for vegen og folka som bur ved den, og for at det er eit fint mål – som ligg tettare til dialekta mi enn bokmål – og som eg vil lære meg å meistre; som ein jordfesting av karakteren 2 på examen artium i 1979, så tilgjev meg om den sparkar molda av seg og gjer deg lattermild).

Venjaneset, ja … det blir ein lang etappe, men utan dei store høgder å klatre over; ja, to på 300 meter er då ikkje heilt flatt, men historiske høgdepunkt er det flust med. Så idag må eg nevne litt mange kyrkjer og slikt …

Om du vil sjå sporet mitt med bilete som fylgjer kvarandre frå vandringa, kan du sjå Etappe1.Ruta åpnar seg i eit anna vindauge.

I sentrum av Bergen passerer eg først ei av Bergens tre mellomalder-kyrkjer, som då alle sjølvsagt er steinkyrkjer. På 11-1200 talet vart mange trekyrkjer erstatta av kyrkjer i stein. Mariakyrkja (frå før år 1150) som er eldre enn Domkyrkja og Korskyrja, er for tida tildekt på framsida; ei inn- og utvendig restaurering pågår. Eg har vitja kyrkja mange ganger før – og passert ho endå fleire gonger – men i dag legg eg merkje til eit kors som er forma med kvit brustein i den grå steinen på østsida av kyrkja. Eg har lenge tenkt at mi pilegrimsvandring denne gongen fyrst og fremst skal vere ein forbønshandling for nokre i mi ektefelles familie og slekt. Eg håper at tanken på dette vil gje styrke når det buttar imot på vandringa, for eg aner det blir ei krevjande ferd.

I Hollendergågata, ei gate meir som eit bredt smau, er arbeidarar i full gong med å tøme bosspanna som står på rad og rekkje langs småbutikkane og bustadane. Her er det òg tettare med folk, på veg til arbeid. Eg hadde ikkje venta det – her i «min» by (sjølv om eg bur i ein nabokommune) – at den same kjensla som eg erfarte så mange gonger på mi pilegrimsvandring i Spania førre året skulle treffe meg her; særlig tidleg om morgonen var denne kjensla tydeleg: Alt vakna til liv og alle gjorde sitt; nokon arbeide, andre var på veg til arbeidet, og eg fekk ei kjensle av å vere nærmast fysisk skild frå dette – ikkje berre fordi eg berre skulle vandra; kjensla av å vere framand, dette som nettopp ordet pilegrim peikar på – og denne kjensla var om mogeleg endå sterkare i dag! I nokre sekund blir opplevinga samstundes både god og ubehageleg;  som om eg er til stades i ein film. Eg ser dei, og dei meg, men eg er likevel ikkje til stades på samme måte som dei er. Eg er mitt eige subjektive kamera, så eg er tilskådar, frå utsida – eller innsida. Brått ble det å vere pilegrim gjennom Bergen med eitt som å vere pilegrim i León – eller kanskje ikkje heilt – i Bergen var det nok få som forstod kva eg var, sjølv med stav og greier…

Korskyrkja (1181) er enkel og vakker. Den er sjølvsagt stengd før kl 8 på morgonen, men eg kjenner ho godt etter mi tid i Kirkens bymisjon i Bergen. «Korskirken menighet» eksisterer ikkje meir; det er bymisjonen som no disponerer kyrkja – kan hende med ein kyrkjelyd som Kristus set vel så høgt, ein eg fekk gleda av å vere ein del av den tid eg var der; vekas høgdepunkt var kvardagsmessa kl 12 kvar onsdag. Gateprest Thor Brekkeflat hadde sine korte preiker, utmeisla til små tinnsoldatar med blomar i hendene. Dei fleste som var til stades hadde eit liv verd si eiga bok, ikkje om suksess, men om tap og livets krokvegar. Ein kyrkjelyd av edlaste sort gjekk her til nattverd.

Eg hugsar ein oktoberdag i 2001, eller 2002? Eg var som vanleg på kvardagsmesse ein onsdag. Eg hadde røyka i 20 år, omlag 15 om dagen. Som alle dagar hadde eg òg denne dagen hatt mine Barclay-sigarettar frå frukost og fram utover føremiddagen. Det smaka meg godt, men av ymse orsakar ville eg gjerne slutte.

Då huset vårt vart ferdig nokre år tidlegare hadde Fredrik, eldste son min som då var 3 år, sagt: «Skulle isse du slutte å døyte no, pappa?» Han hadde hugsa kva eg hadde lova med nytt hus, men no, denne oktober-morgonen, hadde 5-6 år gått – eg hadde gjort fleire forsøk…
Her, på kvardagsmessa, ligg eg på kne ved alterringen og har mottatt sakramentet. Eg ber: «Kan eg få sleppe, Herre?»
Frå det augneblikket for ca 10 år sidan har eg, sjølv om eg enno likar lukta,  ikkje hatt lyst på røyk, sjølv i godt lag med vener, om dei så var røykande alle som ein. Ei gåve av rein nåde!


På slutten av 1100-talet 
vart Domkyrkja i Bergen bygd. Ho ligg nokre steinkast frå Korskyrkja, eller eit kanonkuleskot frå Vågen, om du vil. Ho har ei kanonkule i fasaden, skutt derifrå i 1665, i ein kamp mellom engelske og hollandske skip. Det er eit stykke frå Vågen og opp hit …

Kyrkja har eit vakkert sakresti som i mi bymisjonperiode husa ei gruppe som midt på dagen ein gong i veka hadde tidebøn som eg fekk ta del i. Eg tek eit bilete og går vidare.

I same gata ligg Lepramuseet, St. Jørgens Hospital. (1400-talet), som idag er museum med bevart sjukehusmiljø frå 1700-talet. St. Jørgen hospital er Norges eldste stiftelse!

På Askøy, mi heimkommune, finns ei bygd, framleis avsides, som heiter Abedissen, og namnet skjuler ei vakker historie. Det kjem av at ei abedisse på St. Jørgen hospital ein gong drog ut på Askøy og busette seg langt nord på øya saman med ei gruppe lepra-sjuke, som der ute kunne gå friare omkring. Vakkert.

Gøymt mellom togstasjonen og busstasjonen (som ligg i det største kjøpesenteret i Bergen sentrum) ligg Nonneseterkloster(ruinar) frå ca år 1140. Berre eit lite korkapell og klosterkyrkjas tårnfot står tilbake, skildt av eit verkstadsbygg.  Etter reformasjonen ble klosteret konfiskert av reformasjons-makta i byen. Ein kort periode vart klosteret nytta av antonitteerordenen (etter ørkenfaderen Antonius) etter at  cisterciensernonnene hadde flytta. Det er grunn til å tru at det var desse som danna St. Jørgen Hospital.

Ein god grunn til å gå Kalfarveien (hovedvegen) er at dette truleg er ruta fransiskanarmunkene frå Korskyrja på 1300-talet nytta for kross-vandring (Kalfaret antas å komme fra Calvariet, som er latinsk for Golgata). I staden går eg stien ved Lungårdsvatnet. Natur og grus vinn over historie og asfalt.

Eit stykke opp fra sentrum finn vi Fantoft stavkyrkje. Den blei flytta hit i 1883. I 1992 brann kyrkja ned (brannen var påsatt) men ei ny kopi vart bygd opp att og sto ferdig i 1997.

To turistar står utanfor porten og fotograferer – frå Japan, ja. Eg blir òg turist; eg kan ta bilete med  gps’en! Det står ikkje noko om opningstider og slikt, men eg ser at porten står på gløtt, så eg går over plassen og bort til kyrkjedøra. Den står open, men ikkje mange sekunda etter at eg når døra kjem ein kar farande. «The church is closed, didn’t you see that» seier han. «The gate was open» svarar eg. «No, it was closed» svarar han igjen. Den var kan hende ikkje vid open, men for meg såg ikkje staden stengt ut. «Honestly, it wasn’t closed»  seier eg igjen på et så perfekt engelsk som eg kan. Eg reknar med at denne litt forfinede karen, pene klær og temmeleg langt, svart hår, tilbakestroke – nett som ein italiener, tenkjer eg – trur at eg er ein utanlands turist, så kvifor ikkje berre la han tru det. «Let’s not make an issue her» seier han med ein overbærenheit i stemmen som ikkje heilt skjuler ein overraskande sterk irritasjon som får meg til å tenkje at han visst trur han har rett til å fengsla meg for innbrot. Eg er ein pilegrim, så eg seier «I’m sorry» og lar han åpne porten som eg har lukka inntil, sia eg trudde det var på den måten den eigentleg skulle vere.

Om du skulle lure: Kyrkja er åpen for besøkande frå kl. 10.30, entré kr 40. Klokka er berrre 09.20. Eg tar meg ein pause bakom kyrkja. Nokre rosiner. Klokka halv ti går eg. Eg kan ikkje vente og er glad eg slepp bruke 40 kr her i dag.

Etter (å ha gått ein omveg – det er vel boten for at var så sein med å vise audmjukskap ved kyrkja) finn eg stien gjennom ein liten skog, men ein kilometer etter kjem eg inn i eit industriområde. Pilegrimsruta denne først dagen skal veksle mykje. Eg lar gps’en gje meg raskaste fotgjengar-rute fram til staden der pilegrimsleia på nytt tar vegen ut i terrenget, denne gong for å gå over Smørås mot Fana kyrkje.

Vegen over Smørås reknes som ruta pilegrimar nytta på veg til Fana kyrkje Pilegrimsveg til Fana.pdf (frå Slettebakken menighetsblad). Denne kyrkja var ein gong ei svært viktig pilegrimskyrkje. Ho hadde òg eit undergjerande kors. Først eit sølvkors som ble fjerna med Reformasjonen. Deretter eit krusifiks (bilete) som óg hadde helbredande kraft. Også dette blei fjerna og er no i Bergen Museum sine samlingar.

Å kome opp i terrenget her er verkeleg storarta. Om bakkane er bratte i byrjinga er det stort å kunne gå på så mjuk ein veg. Herleg! På toppen set eg meg ned og ser ut over byen. Dette er verkeleg ei pilegrimsferd. Eg gler meg til fortsettinga.

Eg har eit kart i målstokk 1:20 000 på min GPS; det beste ein kan få i dag, og i følgje Statens kartverk (og det same synte dei same? topografiske karta på ut.no under planlegginga) kan eg velje ein sti som held ruta over Smørås svært lenge i terrenget. Denne stien var kanskje ein gong god, og då eg tok av frå den breie stien var den heller ikkje så verst, men når nedstigninga startar er han knapt synleg, og då eg veljer å følgje GPS’en (den «historiske» stien) er eg snart fanga mellom ei rekkje stormfelte tre og to meter høg brake. Gå tilbake freistar ikkje, og dei neste femten minuttane blir ei strabasiøs klatring og basking til eg finn att noko som minner om ein sti, og fylgjer den til vegen. Eg kunne etter dette sjølv ha lansert utsagnet «når kartet ikkje stemmer med terrenget.» Eg finn det høgst relevant.

Nokre hundre meter før eg kjem fram til Fana kyrkje vitjar eg ein daglegvarebutikk for å handle lunsj som eg ynskjer å ete inne på kyrkjegarden. Eg er svært glad i kyrkjegardar; det er stilt og fint der. I kassa sit ei godt vaksen kvinne. Ho spør kvar eg er på veg, og då eg nemner Røldal ristar ho på hovudet; ikkje det at ho visar forakt, heller spørjande seier ho at det ikkje verkar meiningsfullt; det er jo svært langt, jau då, i gamle dagar, men no… Eg seier ikkje så mykje. Eg kjem jo kanskje ikkje så langt, heller. Eg forstår ho.

Det undergjørende krusifikset i Røldal

I mange hundre år før Reformasjonen og i like mange hundre år etter (!) foregikk det pilegrimsvandring til det undergjørende krusifikset i Røldal stavkirke. De siste 5-6 årene har det vært vandringer dit fra (først og fremst) Seljord til pilegrimstevnet som avholdes på den helgen som faller tettest på «gammeljonsok» som er den 6. juli. Dette var festdagen for Døperen Johannes, som etter danskekongens maktovertakelse på norsk jord ble kalt St. Hans. Det var på gammeljonsok krusifikset i Røldal «svettet»; væske rant fra krusifikset og denne hadde helbredende kraft. På museet i Bergen oppbevares rikelig med krykker, stokker og votivgaver (gaver til kirken som symbol på helbredelsen giveren hadde mottatt). Man kan anta at det kom pilegrimer til Røldal fra hele Norge. Faktisk regner en dette som det viktigste helligstedet nest etter Nidaros, og selvsagt kom det da pilegrimer fra Bergen – også til fots.

Ved nedstigning til Sørfjorden

Selv om jeg gikk en mulig trasé i juli i år, er i skrivende stund denne pilegrimsveien kun historisk; det er altså ikke en etablert pilegrimsvei ennå. Vi håper den kan bli. «Vi» betyr en liten gruppe som vil arbeide for å legge til rette for den beste pilegrimstraseen fra Bergen til Røldal, og få den merket slik ildsjeler i Jondal har gjort over fjellet der.

Her er min dagbok fra pilegrimsvandringen til Røldal (2011)

Østfra har det som nevnt i flere år vært vandringer. Det planlegges et pilegrimssenter i Røldal – i offentlig regi. Om vårt initiativ blir en del av denne virksomheten, får tiden vise. Vi håper det. På denne bloggen finnes en nedtegnelse etter vandringen jeg gjorde. Ruta, ca 200 km,  er valgt etter beste skjønn og kan svært vel representere den historiske trasé som ble benyttet dengang pilegrimsvandring fra Bergen må ha vært vanlig…

Ønsker du «hele historien» om Røldalskrusifikset kan du lese en lengre artikkel på Den katolske kirkes sider om dette: Det undergjørende krusifiks i Røldal

Her er også to andre interessante linker for Røldal:

Røldalsvegen på www.pilegrim.info

Røldalsvandringene fra Seljord på Facebook

Feliz Navidad – God jul – Merry Christmas

Pintura de El Greco

En vakker julehilsen fra Alejandro (Alex), en av mine spanske camino-venner etter vandringen i 2010.

Hvor sjelden er det ikke jeg tar meg tid til å glede meg over all den vakre kunsten som har fulgt stiene i troens landskap. Den som kan litt spansk kan glede seg over mer enn bildene.

God jul!
(Kanskje vi heller bør begyne å si Velsignet Kristmesse)

Klikk på «Felicidades en Navidad» nedenfor og laste ned en pps-fil (Power Point)

FELICIDADES EN NAVIDAD

Min camino-rute 2010

Her er ruten jeg valgte på min 760 km vandring i september 2010. Den blå linjen på tvers er den kjente Franskeveien som de fleste går, i 2010 et par hundre tusen. Selv møtte jeg, fra Ávila til Astorga, tre pilegrimer til fots..

Fra Astorga gikk jeg to dager mot stømmen til León, før jeg tok nordover på Camino Del Salvador over fjellene i nord til Oviedo.

Stein på Camino Primitivo

I Oviedo starter Camino Primitivo (den opprinnelige vei) til Santiago. Denne veien er opprinnelig i den forstand at under muslimenes erobring av det sørlige og midtre Spania i siste del det første 1000-år, ble  de helligste relikviene i Spania flyttet og «gjemt» i katedralen Del Salvador i Ovido, og da pilegrimsvandringen til Santiago startet, var Oviedo det naturlige sted å besøke på veien, slik Frans av Assisi gjorde det på 1200-tallet;

Quien va a Santiago y no al Salvador, visita al siervo, pero no al Señor
Den som går til Santiago (St Jakob) og ikke til Frelseren, besøker tjeneren, men ikke Herren.

***

Ruten jeg gikk er derfor innom fem ulike caminoer. Da jeg startet i Ávila, var dette på helt sør på Mesetaen (den spanske høysletten) og på Camino Sur-este (sør-øst) som starter i Alicante.

Camino Sureste går sammen med den berømte, romerske Sølvveien, Via del la Plata, som går fra Sevilla i sør til Astorga. Min camino møter da denne i Benavente (gule markører)

Blå markører er på den nevnte franskeveien, Camino Francés

Røde markører er Camino Del Salvador (León til Ovideo) og grønn rute er Camino Primitivo som knytter seg igjen til franskeveien i Melide (siste blå markører).

Min vandring startet i Ávila som er litt nord for Madrid

View Pilgrimage 2010 «Pilgrim in Spe» in a larger map