Kategoriarkiv: Røldal 2011

Vandring fra Bergen til Røldal stavkirke

Pilegrimsrute Bergen-Røldal stavkirke

Pilegrimsrute fra Bergen til Røldal stavkirke

Det undergjørende krusifikset fra ca 1250 henger i kirken. Det ble fjernet på 1800 tallet for å hindre "misbruk" etter reformatorisk syn...

I skrivende stund er denne pilegrimsveien kun historisk. Selv om jeg gikk en mulig trasé i juli i år (2011), er dette altså ikke en etablert pilegrimsvei ennå. Vi håper den kan bli; «vi» betyr en liten gruppe som vil arbeide for å legge til rette for den beste pilegrimstraseen fra Bergen til Røldal, og få den merket slik ildsjeler i Jondal har gjort over fjellet der. Østfra har det i flere år bl.a. vært vandring fra Seljord.

Foto er fra gardsbutikken ved SørfjordenDet planlegges nå et pilegrimsenter i Røldal – i offentlig regi. Om vårt initiativ blir knyttet til denne virksomheten, får tiden vise. Vi håper det. Det som presenteres her er en nedtegnelse etter vandringen jeg gjorde. Ruta er valgt etter beste skjønn og kan svært vel representere den historiske trasé som ble benyttet dengang pilegrimsvandring fra Bergen må ha vært vanlig…

Fakta: 

Rutas lengde: 205 km

Antall etapper:
Min. 6, anbefalt 8-10

Merking pr august 2011: Kun etappe 4, Krossdalen-Reiseter (over fjellet 1200 moh)

Sesong: Rutas høyeste fjellpassering (Etappe 4): Juni-sept. Vandring på alternativ vei: + 1-2 dager

Vanskelighetsgrad: Krevende, pga både en god del asfalt og flere fjelloverganger.

Overnattingsmuligheter: Camping/ hytter, pilegrimstun, pensjonat/ hotell

Egenart: Rik på kirkehistorie. Spektakulære naturopplevelser. Kulturlandskapet. Matkultur


Etappebeskrivelser
Intro | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | Info om kyrkja
 
KART m/ GPS-spor og bilder fraetappene:
Etappe:  1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 
DAGBOK FRA MIN VANDRING I 2011
Bodbærar til eit undergjerande krusifiks
 
Andre nettsteder:
Røldalsvegen på www.pilegrim.info
Røldalsvandringene fra Seljord på Facebook
Andre ressureser:
Historien om Røldal-krusifikset
Mine foto fra Røldal-ruta
Advertisements

Ein FB-dialog på gammaljonsok

Eit utdrag av ein dialog som starta på Johannes Døyparens dag, den 7. juli.
(Det som er autentisk er vel alltid spanande å lesa…)Først posta eg eit bilete på FB dagen etter Gammal-Jonsoknatta (7. juli 04:51)
(Kan ikkje hugse eg var vaken då, men ..)Øyvind Lerø
For Annlaug, Bas og Svein.

Mobilopplastninger

7. juli kl. 04:51 via mobiltelefon ·
Personvern:

· Liker ·
Morten LystrupLeif Tore Michelsen og 2 andre liker dette.
 

Ragnhild Helena Aadland Høen Fantastiske farger!
7. juli kl. 08:35

Øystein Lid Korleis var jons-vaka? Tok dei ned krusifikset som i gamal tid?
7. juli kl. 12:49


Øyvind Lerø ‎’Jonsokmessa’ var i helga (pilegrimsstevne då). Så kyrkja var ikkje åpen då eg kom nærmere kl 20. Eg måtte vente med å tre inn til i dag kl 9.30. Fikk ein time aleine der då. Det kreves tru for å ta ned krusifikset, om den trua finns i våre dagar veit eg ikkje (om det skjer på pilegrimsstevne) Eller om de på St. Paul messa i fjor fikk lov til det.
7. juli kl. 13:04


Øyvind Lerø ‎@Ragnhild. Blei krusifikset tatt ned i fjor på messa?
7. juli kl. 13:05
Øystein Lid ganske uhistorisk av kyrkjefolket på staden å halda kyrkja stengt på sjølvaste gamlejonsok. Den eine dagen i året miraklet etter sigande finn stad. Det var vel ved midnatt dei tok krusifikset ned etter gamal tradisjon (men blir det natt til 6. Eller 7. juli?). Nok eit døme på at kyrkjer som hovudregel bør stå opne, slik det er i mange andre europeiske land.
7. juli kl. 13:56
 
Øystein Lid Og korleis tenkjer stevne-arrangørane? At miraklet sikkert let seg repetera på den dagen det måtte vera mest beleilig å ha messe? Kva om påskeelden i Jerusalem kunne dukka opp litt før på kvelden så ein slapp å halda seg vaken til godt etter midnatt? Men eg preikar vel for koret, du må vel vera (adjektiv) etter å ha gått heile pilgrimsleia og så koma til stengt kyrkje.
7. juli kl. 14:01
 
Øyvind Lerø Kanskje eg kom fram ein dag for seint, eg tenkte ikkje på at det kan ha vært kvelden/ natta til den 6. som er sjølve dagen?
Eg var både usikker på å starte (sto opp torsdag kl 5, men lot være å gå — om eg hadde gått den dagen, hadde eg aldri klart å passere fjellet opp frå Jondal søndag pga av skodde og regn, jeg tenker med gru på om jeg hadde prøvd) og var i det jele tatt usikker på å komme fram, så det var kun sokn.pr. i Jondal eg kontakta på forhånd vedr pilegrimsvegen over fjellet, og eg kontakta altså ingen i Røldal. Tenkte på å spørre om å få være der om natta, men vake ville eg nok ikkje klart. I går sovna eg før eg fikk åpna soveposen. 44 km og opp over 1000 m høyde og med mest asfalt (bortsett fra postvegen Odda-Sandvin 5 km) var ein kraftprøve.
Men eg trur ikkje ho var åpen kvelden den 5. Den skjønne, bunadskledte jenta som tok imot inngangspengane på 40 kr, ville nok ha sagt det. Vi hadde ein prat om krusifikset.
Jeg er jo enig i alt du ellers påpeker. F.eks at stevnet ikkje inkluderer jonsoknatta. Sitter her med et hefte utgitt av soknerådet i Røldal, ført i pennen av Oddvar Jensen (NLA), men finner ikke svar på det der.
7. juli kl. 14:46


Øyvind Lerø Eg regna med at kjerko (no går det i reint stril her) var stengt og blei derfor ikke (adjektiv). Min vandring var ein forbønshandling (og fleire har bedt med) for eg trur Gud fortsatt helbreder. Om han ville at krusifikset skulle sveitte framfor meg (aleine) ville han ordna det slik. Men eg trur det kan skje igjen. Ja eg veit jo at det kan, om Gud vil.
7. juli kl. 14:53
Øystein Lid Uansett: All respekt for gjennomført valfart! Eg håpar å møta deg ved høve, slik at eg kan høyra meir.
7. juli kl. 23:18
Ragnhild Helena Aadland Høen Hei! Det er den 6. juli som er gamaljonsokkvelden (tilsv. 24. juni), mens 7. juli tilsvarer 25. juni, altså selve jonsokdagen, etter den gamle kalenderen. Vi spurte skriftlig om å få ta ned krusifikset, men fikk blankt nei. Jeg vet ikke hva de fryktet mest: Riksantikvaren eller at noen skulle bli helbredet under en katolsk messe. Iallfall fikk vi ikke lov. Det var såvidt vi fikk lov til å bruke røkelse under messen. De måtte høre med Riksantikvaren som til slutt gav oss lov hvis vi luftet godt ut i to timer etter at midnattsmessen var over. Nei, det skjer aldri noe i Røldal kirke den 6. juli, med mindre noen utenfra (som oss) organiserer noe der.
8. juli kl. 15:11
Øyvind Lerø ‎@Ragnhild Takk for oppklarende info. Nei, riks-erkebiskop-antikvaren avviker ikkje fra læra! Eg kom no fram på rett dag, då. Har sendt deg ein e-post med bilder som du kan bruke som du vil. Det er ikkje lpv å ta bilde i Røldal kyrkja. Så eg har ikkje. Bildet av krusifikset du får er ei avfotografering av ei bok. Det var lov… Krusifikset er jo mykje vakrare frå den sida ansiktet vender. (som du sjøl har sett). Lykke til med foredraget.
8. juli kl. 19:42

Møtet med det undergjerande krusifikset

Det undergjerande krusifikset i Røldal

Krusifikset var vakrare enn eg trudde. Alle bileta eg hadde sett tidlegare var tatt frå andre sida. Kristi andlet er i røynda meir fredfullt enn eg frå før kjende til. Ein heil time fekk eg vere aleine i kyrkja; bodskapen blei formidla og eg lytta; eg høyrde i hola der mi lengt bur at det drypa sveitte frå eit andlet.

Pilegrimen, dagen etter akomst, på trappa foran kyrkja

På veg ut spurde eg, men den bunadskledte jenta ved inngongen lot meg ikkje fotografere i kyrkja; det er vel Riksantikvaren som har bestemt dét – og prisen på 55 kronar for å kome inn. Gjennom historia har pilegrimar sluppe sånt, men her er det pilegrimar berre ein gong i året; forrige helg var det stevne med pilegrimar frå aust og sør-vest; Seljord, Hovden, Stavanger.

Jenta lot meg avfotografere krusifikset frå framsida av ei bok. Ho visste nok ikkje at det då er åndsverkslova som forbyr…

Så tok ho eit bilde av meg då eg sto på trappa.

«Trur du ikkje på krusifikset vårt» sa den bunadskledte då eg kom med ein litt akademisk kommentar om krossens historie i ein ellers god samtale vi har fekk då eg stoppa på veg ut og kikka på bøkene ho selde.

Så eg spør vidare: Kvifor er då gammaljonsok blitt «historie»? Kvifor var kyrkja stengd då eg kom fram til kyrkja, på sjølvaste gammaljonsokkvelden; kvifor var ho stengd denne kvelden og natta? Som om katedralen i Santiago de Compostela skulle ha vore stengd den 25. juli, på minnedagen til den som katedralen er namngitt etter, som rommar ei fantastisk pilegrimssoge, der òg Røldal og Nidaros fell inn. Så den bunadskledte i Røldal, er det ingen som trur på krusifikset hennar? Som vil minnast staden og timen?

Kvifor skal ikkje menneske få visa at dei trur på sin eigen historie; ein kunne i alle høve få ære hendingane som har funne stad, på rette kvelden. Kvifor kan ikkje dette landet la landet bak sigarettpapiret som benediktiner-munken tala om, få velgje sjølv om det vil synleggjere seg; krossen vil vel ikkje sveitte bak stengde dører. Særleg om vi vart einige om at det verkeleg var kondens – det er det ein seier i dag – det menneske strauk av krossen, skulle Gud av den grunn la vere å helbrede; og kvifor er ikkje kondens Kristi sveitte? Er ikkje brødet Kristi lekam, og vinen hans blod? Så kvifor skal ikkje kondensen som oppsto i relasjonen mellom krossen og dei truande ikkje kunne vere Kristi sveitte? Fordi sveitte ikkje er innstifta? 
Så kall det Kristi spytt då, og smør det på augene slik Jesus sjølv gjorde med den blinde✠. Bli sjåande! (Slik som dei to som fann Fana- og Røldalskrusifikset blei då dei turka seg i augene – iblanda si eiga svette etter strevet med å få det i båten !! )  Kan det helbrede blinde, kan det vel saktens og helbreda noko anna.

Og om ein ikkje trur at Gud skal ta opp att den sama nåda i Røldal-kyrkja igjen, kan ein vel gje kyrkja sine pilegrimar lov til å minnast det som ho har bore ogframleis skal bere av tru, håp og takksemd etter krusifikset si gjerning!  

Finnst ikkje Gud eller er han i høgda berre tilskodar; dei helbreda seg sjølve, pilegrimane – slik ein kan koma i skade for å tru ho meiner, ho som er sentral i pilegrimsvandringa til Røldalstevnet, i eit fint oppslag i Aftenposten:

Eg vil vente på svar – frå abstraksjonens pilegrimar; frå meg sjølv og lek og lærd, og frå prestar, biskopar, riksantikvarar, statsrådar, makter…

Eg går opp og pakkar og for å vente på bussen heim.  Staven har aldri vært meir nødvendig. Då eg vakna i dag morges grudde eg til eg skulle sette føtene på golvet. Ikkje utan grunn, viste det seg. Eg måtte to gonger ned til kyrkja i morges. Trudde ho opna ein time før ho gjorde. Eg klagar mykje, gjer eg ikkje? Ynskjer sympati eller noko; kampen mellom det gode og det vonde; kor hardt det er å stå i kampen – der eigne laster er som gode, men vassskada moreller når ein fylgjer dei, og som knust glas i føtene om ein verkeleg utfordrar lastrene og maktene… og så er det alt det uforklarlege, Gud lar òg det skje…

1 Pet 4,12 «Mine kjære! Undra dykk ikkje over den eldprøva de må igjennom, som om det hende dykk noko uventa.» (tidlegare sto det «noko merkverdig») Betre før?

 

 

✠ Då Jesus kom gåande, fekk han sjå ein mann som hadde vore blind frå han var fødd.  2 Disiplane spurde: «Rabbi, kven er det som har synda, han eller foreldra hans, sidan han vart fødd blind?»  3 Jesus svara: «Verken han eller foreldra hans har synda. Men det hende for at Guds gjerningar skulle syna seg på han. 4 Så lenge det er dag, må vi gjera hans gjerningar som har sendt meg. Det kjem ei natt då ingen kan arbeida.  5 Så lenge eg er i verda, er eg lyset i verda.»  6 Då han hadde sagt det, spytta han på jorda og laga til litt leire av spyttet og smurde på auga til mannen.  7 Så sa han: «Gå og vask deg i Siloadammen.» Siloa tyder utsend. Mannen gjekk dit og vaska seg, og då han kom att, kunne han sjå.

* * *

ps:

Det er ikkje alle som med naturleg autoritet kan gjere det eg leste i siste nr av Pilegrimen, rett etter at eg kom heim att: Gå til soknepresten og låne nøkkelen. Det var det Norges «kron-pilegrim» gjorde, då han kom til Røldal (det er han då verkeleg, Eivind Luthen, som forresten blei svært glad då eg melde han om at eg hadde gått ein mogeleg pilegrimsveg fra Bergen til Røldal).

Eg tenkjer: Om soknepresten lot alle som ønskte det låne nøkkelen, ville han vel bli bannlyst av – ikkje biskopen – nei, ein som er rikare i ånda i det stats-geistlege hierarki; til dømes riksantikvaren eller ministaren.

Dag 6: Over Røldalsfjellet på gammaljonsok

Ei tynn stålbru mellom deg og den frådande elva


Postvegen frå Odda til Sandvin er vakker om veret er godt og du tar deg god tid; den er hard om du er trøytt, men likevel går fort; den er spektakulær om du likar å stå på ei tre cm stålrist og sjå tusenvis av liter vatn dundra under føtene.

Eg åpna teltet motvilleg, klokka var berre ti over fem, men eg måtte tidleg avgårde skulle eg komma meg heilt til Røldal på ein dag. På ein normaldag og ein distanse på t.d. 24 km går dei første 8 km som ein leik; dei siste 8 er ein mare og då går tida fortere enn beina, for å seie det sånn.

Eg hadde ikkje allverdas variantar av mat som egna seg til til frukost denne morgonen, men klarte meg. Ingen av dei beste ullsokkane mine var 100% tørre, men dei skulle jo bli sveitte óg, så det kunne gå for det same. Guds største konkurrent om merksemd på pilegrimstur er føtene. Dei får godt stell på pilegrimstur, og som alle dagar smurde eg dei godt inn med salve, «Gehwul footcream», som eg var vel fornøgd med på Spaniaturen. Den skal motverke gnagsår, lukt og er soppdrepande, og er god for så mykje meir at ein mest kan bli skeptisk. Føtene var ellers såpass fine at eg droppa vaselin på hæl og andre utsatte plassar. Mange trur at vaselin vert klissete brukt på denne måte, men det kan eg avsanne. Når ein seinere tar av sokkane er føtene turre og huda mjuk. Teltet var vått av kondens og det trega meg at eg måtte ha 200 g ekstra på ryggen. 100 her og 100 der blir fort kilo. Snart var eg klar til å gå. Klokka var blitt 10 over seks. Eg hadde gløymd å sjekke kvar denne postvegen starta, men det var berre ein mogleg veg frå campingplassen og fram på høgre side av Sandvinvatnet.

Så eg gjekk – Postvegen. Veret var usikkert og no og då kjende eg ein regndrope. Etter ein kilometer var eg litt usikker på om eg var på rett veg og då det kom ein traktor hompande, stoppa eg han. Bak på traktoren sto ei gråhåra eldre dame og smilte. Reint vakker var ho. Det kan ein ikkje seia om sjåføren. Med sneipen i kjeften mellom nedslipte brune tenner i eit skittent og gustent andlet, (her kunne eg bruke mange klisjear om utsjånaden) var denna kvinna (!) noko av det minst estetiske eg hadde sett i Odda, inkludert fabrikkbygningar. Mon tru om ho nokon gong hadde hatt på seg ein kjole? Kan hende var det berre hardt arbeide som hadde «tatt ho». Som ung hadde ho kanskje stråla, men fødd med svak holdbarheit og no hadde noko grodd over henne…

«Dei fleste går no til Sandvin» sa ho då eg spurde etter vegen til Hilldal. «Ok», sa eg, «det er vel dit eg skal». Så fortalte ho meg kvar eg ikke skulle ta til venstre, men følge vegen oppover i høgda. Dei humpa vidare.

Det var godt med skilt skulle det vise seg, men vegen var temmeleg hard. Vel, kva kan ein vente – om desse 6 km var heile dagens etappe var vel ein sti som gjekk opp og ned i terrenget fleire gonger ikkje ille, men eg kjente at den kosta krefter, så eg sakka litt på tempoet. Pilegrimsvandring skal jo vere meditativt, men det er liksom ikkje det som er enklast å formidle i ei slik dagbok.

Stadig senker ein seg jo ned, blikket innover kjem og går, noko som ligg der under heile tida; tankar om fortida og framtida, betraktningar, bøner, kjensler; alle kvifor; kjem mismot baketter vrede; trøst baketter tårer om dei held angeren fram; uro, glede, takk, sinne, sorg; familie, vener, relasjonar, fiendar; kjærleiken sig inn og ein kjenner gleda ved å elska det låge; fridomen med å synge – høgt den same sangen, det eine verset ein kan, om igjen og om igjen; grunne over at det finns ein særleg einskap i Kristus, alle som trur at han er Ordet, sjølve Sanninga; tru at kyrkja, av levande og døde verkeleg er levande – i éin relasjon, ikkje berre med guddommens personar og englane, men at òg dei som kyrkja har fått fred for å erklære heilaggjort lytter til våre bøner, ber med oss, og kan hende også ber for alle som ikkje trur…

Det sto både bilar og bussar parkert ved fossen som evig driv over vegen. Her var det på med ponchoen. Asfalten var våt, svart av skam; føtene kunne trenge ein god kvil. Fire og ein halv time, berre med eit stopp like etter Hildal.

Låtefoss, ein turistattraksjon

Eg planla å ta eit kort stopp rett etter fossen; kvile – ete?, men eg hadde ikkje noko særleg, butikk på Skare, men kor langt var det igjen? Ah, kiosk med kaffi og is. Det passa bra 7,5 km etter Postvegen. Først ein Cola til meg sjølv og ein til sekken.

Etter ein knapp km stoppa eg 20 minutt. Då eg på ny tok fatt på vegen dukka Skare opp etter vel ein km. Nei og nei, den siste stoppen var jo heilt unødvendig. I butikken på Skare fekk eg lyst på tunfisk blant anna, men det som var i boksen blei knapt halvt oppete då eg seinare inntok lunsjen eit stykke opp på gamlevegen mot Seljedal. Den vart for tørr å få ned sjølv med drikke. Eg burde ha skjøna det, men likevel merkeleg dette her, at mat i blant skulle vere så vanskeleg å få ned. Eg hugsar kjensla av å bruke altfor lang tid på å handle. Det tok 15 minutt, lenge nok, ja, på dei få tinga. Eg hadde byrja å bli litt stressa, sjølv om eg då hadde byrja å forstå at å kome fram til Røldal før kyrkja stengde kl fem, nok under alle høve ville være urealistisk. Seinare skulle eg forstå at å i det heile tatt komme fram var det rette spørsmålet.

Eg gjekk ein halvtime til før eg fann ein stad der det var nokonlunde bra å sitje. To km, men med ein høgdeforskjell på 150 m var ikkje 4 km pr time i snittfart så ille, eller – det var jo farta eg bruka å ha når eg rekna inn pausane. Denne pausen blei i eit stort, tomt «sagbruk» (med berre tre veggar); eit ok lunsjrom. I butikken på Skare hadde eg ikkje klart å motstå duften av pizzasnurrar. Skuffa måtte eg konstatere at eg ikkje greide ete dei heller. Mat må svelgjast… Eg hadde forresten kjøpt to! Eg begynte å ane at eg hadde førebudd denne siste dagen for dårleg. Det skulle liksom berre gåast langs vegen. Men kor høgt skulle eg? Kor høgt var det over Røldalsfjellet? Klokka var blitt akkurat 12 då eg satte meg ned for å ete. 17,5 km var lagt bak meg. Kvart på eitt starta eg på dei vonde mila.

Klokka to nådde eg Seljestad. 22, 5 km låg bak meg, eg var halvvegs. Hit, (bortsett frå dei siste 2,5 km på nye E134) hadde vegen, gamlevegen opp frå Skare, hatt sin sjarme. Asfalt så klart, det var jo eingong Europavei 134, men det var no så lenge sida at lauv, gras og mose hadde byrja å få tak ytterst ute på kantane, så her og der gav det nokre mjuke steg. Det lova godt for framtidige pilegrimsgenerasjonar 🙂

Naturen var jo også fascinerande, elva gjekk i stryk mange plassar, men det var og plassar der ho stilt og mjukt klukka seg forbi. Eg skulle hatt betre tid og betre ver.

No hadde eg nådd hovudvegen, E134, og det kom kald trekk ned frå fjellet. Å sjå vegen kilometervis fram var ein mental knyttneve. På Seljestad hytteutleige var det toalett, heilt klårt av den lite påkosta typen, eg vonar ingen av overnattingsgjestane måtte ned her om dei blei trengande. Eg kjøpte meg eg ein – ok, eg kan kalle han kaffi – som var så dårleg at eg fikk lyst til å gjere som disiplane når dei enno var utemma, og spørja Mesteren om vi skulle la ild slå ned frå himmelen og utsletta dei, men eg lot det vere. Lot det bli med tanken, men heller ikkje det er vel så lurt når det gjelder den åndelege verda. Eg vonar dei ikkje vert råka av skred i vinter. Nja, så bratt er det nå ikkje akkurat der; hm, det ville jo berre gjere hendinga meir skremande – og meg meir stille… Etter 20 minutt tok eg laust på nytt.

«HALLO, eg kan ta deg gjennom tunnelen, om du vil. Hopp på bakpå.» Ein blid kar på ein brummande firehjuling ropa til meg frå andre sida av vegen. Han hadde berre stoppa der, midt i kjørefila. «Nei, eg går», ropa eg så høgt eg kunne og smilte, «men takk!»

«Er du sikker? Eg har sjøl gått over, på ski», fortsatte han, «kom igjen, sett deg bakpå.» Bakfrå nærma bilar seg faretruande og ein trailer kom dundrande i motsatt retning, det var 80-sone… «Du får ein tøff tur då», trur eg han sa, før han pressa motoren på full akselerasjon. «Ok» ropa eg etter han.

Det er mange menneske som vil hjelpe, men det er også mange som ikkje likar å få tilbodet avslått, eller ikkje spør kva ein eigentleg ynskjer hjelp til. Så mannen hadde gått på ski – som om det skulle få meg til å gje etter for fristelsen og slenge meg bakpå kjøretyet hans. Han ville nok vise at han var ein fjellmann. Ja, han såg ikkje ut som nokon pusling, akkurat. Sikkert ein ok kar.

Trafikken der nede var heilt hysterisk og då eg på nytt kom inn på ein strekning frå gamlevegen, denne gong opp Seljestadjuvet, prisa eg tysnaden. Og eg liker motbakkar, desse svinga seg oppover og gav meg nokre spektakuære syn.

På to timar og femten minutt har eg no lagt bak meg dei 10 km frå horror-kaffien på Seljestad til det høgste punktet på vegen over fjellet. Det er fire km i timen – greitt, men no er eg bekymra for beina. Eg verker intenst i hælane. Eg tar av meg ponchoen som eg har gått med dei siste kilometra. Det har ikkje regna mykje. Så finn eg meg ein plass å kvile i le for vinden. Tar av meg støvlane. Eg har nokre tjukke, grøne silikonhælar i sekken. Kanskje dei kan lindre, no når eg skal nedover. På med regnklede, det blåser kaldt og eg godtek heller litt kondens som betaling for varme. 12 km til målet. Høyres det mykje ut, lite ut? Alt er relativt. Eg reiser meg og tar fatt på lidinga og prøver å erindra innhaldet i forordet i Mette Nygaards  bok (1996) «Og vegjine falle så vide. Om gamle og nye pilegrimsmål»

Min famlende søken etter Gud pendler mellom to ytterpunkter som best illustreres med to historier: en episode i en roman av Sommerset Maugham og en fortelling av Rabindranath Tagore:

I Maughams roman Knivseggen er Larry  på leting etter Gud. Et sted møter han en benediktinermunk som forteller ham: «Vår vise gamle Kirke har oppdaget at hvis du handler som om du tror, vil troen bli gitt deg; hvis du ber med tvil, men med oppriktighet, vil tvilen forsvinne; hvis du overgir deg til liturgiens skjønnhet, hvis makt over menneskesinnet har vist seg gjennom århundrers erfaring, vil du finne fred … Den avstanden som skiller deg fra troen er ikke tykkere enn et sigarettpapir»

Og Tagore:

Jeg lette etter Gud i tusenvis av liv. Jeg så ham … stundom langt borte … Jeg løp etter, men … innen jeg kom frem hadde han dratt videre. Jeg fortsatte og fortsatte. Endelig kom jeg til en dør med et skilt hvor det sto: «Her bor Gud». … Da ble jeg virkelig bekymret. Jeg gikk skjelvende opp trappen. Jeg skulle til å banke på, men så så jeg plutselig for meg: Hvis jeg banker på døren og Gud lukker opp, hva så? Da er det slutt på alt – på reisene mine, på valfartene, alle eventyrene mine, filosofien, diktene, alle hjertets lengsler – alt er forbi! Det ville være selvmord!

… Jeg tok av meg skoene så jeg ikke skulle bråke da jeg gikk ned trappen igjen … Da jeg var kommet ned, begynte jeg å løpe. Og siden har jeg ikke sett meg tilbake. Siden har jeg løpt i tusen år.

Jeg leter etter Gud fremdeles, men nå vet jeg hvor han bor. Så alt jeg behøver å gjøre er å passe på å holde meg unna akkurat der, så kan jeg fortsette å lete overalt ellers. men jeg må unngå det huset … det huset forfølger meg. Jeg husker det helt tydelig. Om jeg tilfeldigvis skulle komme inn i det huset av vanvare, da er alt slutt.

*

Den gangen  jeg gikk i kloster, rett etter embetseksamen, trodde jeg at de to historiene var blitt én: tvilen hadde falt bort, jeg hadde revet i stykker sigarettpapiret; jeg hadde banket på Guds dør og var blitt sluppet inn, men … da jeg tumlet ut av klosterets port syv år senere, åndelig sett med blod på nesen og skrubbsår på knærne, var det som om de to historiene hadde falt fra hverandre igjen.

Hvis en snubler og faller, er det en ubalanse et sted. Som i søvne fant jeg fort ut hva jeg selv trengte: det var krig, men ikke en hvilken som helst krig. Jeg samlet meg om to, i Spania og i Russland. Dem fant jeg i Den spanske borgerkrigen av Hugh Thomas og De 900 dagene: beleiringen av Leningrad av Harrison E. Salisbury.

Den spanske borgerkrigen var som skapt for mitt formål, hva det nå enn måtte være. Jeg hadde nettopp bodd i Spania i to år, hvor borgerkrigen ennå levde fresk i manns minne, 25 år etter at den var slutt. Jeg syntes jeg kjente litt til sårene på begge sider fra mine venner der. Men for meg var det enda viktigere at dn spanske borgerkrigen var min krig helt fra barndommen av – etter en guttebok jeg hadde lest, som handlet om tre kjekke norske gutters ferd på sykkelen gjennom det krigsherjede landet. Etter syv sjelelig sett rimelig fredelige år i kloster, men som endte brått og uventet hadde jeg et uutslukkelig behov for å begrave meg i historien om den spanske borgerkrigen: dens blodutgytelser, feltbulletiner, lynangrep, feilvurderinger, misforståelser, nederlag og dyrekjøpte seire; kort sagt, polarisering, anarki og langsom reorganisering. Boken tok lang tid å komme igjennom, for jeg leste langsomt for å få med meg alle detaljene.

Etter Den spanske borgerkrigen fulgte De 900 dagene, en murstein av en krigshistorie som nærmest i dagbokform følger oppkjøringen til den tyskrussiske delen av annen verdenskrig og den nesten tre år lange beleiringen av Peter den Stores berømte «Vindu mot Vesten»  – Leningrad. Tyskernes svik mot sine russiske allierte, de evige bombardementene, sivilbefolkningens lidelser, med dødsfall i hopetall av kulde og hungersnød i tillegg til krigshandlingene, forsyningslinjene som ble brutt gang på gang helt til byen ble reddet av vinterkulda og veien over isen på Ladoga – av en eller annen grunn fascinerte det meg mer enn noe annet. Jeg leste denne boken med samme fanatiske oppmerksomhet og konsentrasjon som den forrige. Etter denne hestekuren hadde jeg på sett og vis fått opprettet en ny og bedre indre likevekt, og kunne begynne å se meg om i livet igjen, men det skulle gå lang tid før jeg begynte å lete etter Gud på ny.

Om det ikke akkurat kostet med troen å mislykkes i kloster, forandret det likvel mitt forhold til Gud i retning av mer skepsis, for ikke å si dyp mistro til hva Han kunne finne på neste gang, om det ble noen. Utifra Tagores fortelling var jeg nå på rask flukt nedover trappene med skoene i hånden for ikke å lage bråk og risikere å få Gud etter meg. I steden begynte jeg i psykoanalyse – prinsipielt i embets medfør; jeg var blitt psykiater. Utifra Skriftens ord om at «Gudsriket er innen i Eder» var det ingen grunn til at Gud ikke skulle komme til syne i en terapi like gjerne som i kloster, men i mitt tilfelle lot Han seg – dessverre eller heldigvis – ikke lokket ut på glattisen så lettvint. (Om dette fremstår som en antropomorf og primitiv omtale av Gud, iler jeg i dekning bak blant andre Job: «Hvorfor gjør du meg til skyteskive for deg?» (7,20) og Kong David: «Herren … drar mine føtter ut av garnet» (Salme 25.15)) Etter vellykket å ha unngått å finne både Gud og meg selv etter mange år i analyse, var tiden kommet til å gjøre noe nytt. Så jeg dro på pilegrimsferd…

Svingane nedover i Røldalen var som venta tortur. I nedoverbakke blir trykket størst på helane. Det er jo dei som piner meg. I ein time og 45 minutt og no 570 meter lavere passerer eg et skilt som seier 5 km att! For første gong har eg fått et glimt av Røldalsbygda i nordenden av Røldalsvatnet innst i dalen. For første gong er eg overbevist om at eg vil klare å kome fram, men eg blir meir og meir usikker på i kva forfatning. Eg burde vel vere glad?

På vei opp mot Seljestad, då eg etterkvart forstod eg ikkje ville klare å nå Røldal-kyrkja i opningstida, slo tanken meg at eg kunne ringja kyrkekontoret og høyre om det lot seg gjere å få opna kyrkja på kveldstid. Men kva om eg ikkje kom fram til ei fornuftig tid? Eg gjorde meg fleire tankar: Eg kan spørje om å få vere der i natt, og be og vere våken – vake som det heiter – i alle fall rundt midnatt; nei, det gjer dei vel meg ikkje lov til; men om det er 150 år sidan nokon har gått heile denne vegen, så betyr då vel det noko?; kan hende har dei et arrangement; kva om eg ikkje når fram i kveld i det heile tatt?; nei, eg ynskjer ikkje oppstuss; lokalavisa; kvifor ringde eg ikje Vårt Land eller Bergens Tidende; nei, dette vert for komplisert – eg berre går. [Ei vekes tid etter at eg kom heim, leste eg i Eivind Luthens artikkel om sin vandring til Røldal. Han hadde berre gått til soknepresten og lånt nykkjelen. Nokon gjere ting så enkelt. Etter mi eiga vandring fekk eg også vite at soknepresten var ein ihuga pilegrimsentusiast. Kva er det med meg? Eg gjer store ting, men misser på det enklaste.]

Eg rettar meg opp, forsøker å sjå lett ut, og går inn på ein hotellkafé, bestiller kaffi og avansert is: kjeks og tre kuler; eg lar jenta velge, ho trur eg velger, men i realiteten er det ho; det er lett å sjå at ho blir nøgd, men utan å oppfatte kvifor – ho trur det er fordi eg blir nøgd og at ho hjelper meg, men det er nok fordi ho utan å vete det får viljen sin og eg «velg» dei ho meiner smakar best utan at ho seier det rett ut; ho pratar i veg om korleis dei smakar og stopper skjea over ei bøtte og ventar – og eg seier «ok». Kvifor er eg så urettferdig i tankane?

Eg tenkjer i korte boger no. Det er ikkje mykje eg har spist i dag, når eg tenkjer etter. Knapt noko. Eg kan ikkje ta sjansen på å bestille skikkeleg mat, kan hende får eg det ikkje ned, dessutan har eg dårleg tid om eg skal rekke opne campingplassar med von om å få meg eit rom eller hytte. Tanken på telt freistar ikkje i det heile tatt. Denne isen burde piffe meg nok opp til at eg kjem meg til Røldal. Klokka er fem over sju, eg må gå. 20 minutt pause er nok. Fem kilometer kan ta sin tid på desse føtene.

Dei første stega etter kvar stopp har dei siste timane mer og mer vore som å stige på glasbrot, men etter 100 m er det igjen berre vondt, ikkje uuthaldeleg. Så det er best å ikkje stoppe nokon stad, berre gå og gå; og eg klarar å halde farta oppe, eg passerar ein time; eg ser krysset der vegen tar ned i bygda, berre nokon hundre meter att…

Å Gud, ho er vakker – kyrkja, i dette vakre skinet som kveldsljoset gjev. Og så lita! No, endeleg er eg her. Heile kroppen min gret, men ikkje utanpå. Ein ung mann står i grusgongen og fotograferar med stativ, så eg står og ventar og berre ser. Tar eit bilete. Eg går til kyrkjetrappa og bøyer kne. Kvifor vil eg ikkje vere ei dåre; hadde det ikkje vore for alle turistane som svirrar rundt hadde et grett høgt og lenge. Orsakene er for mange til å bli nemde. Eg kjenner tru for at mi vandring verkeleg gjer ein forskjell; alt gjer ein forskjell, alle bøner som blir bedt.

Om eg skulle komme meg inn i kyrkja i kveld, ville det gjere noko forskjell, ville det drype frå krusifikset? Om eg hadde grett høglydt på kykrjetrappa, hadde Han då leia meg inn?

Om noko så hendte, skulle det likevel vere ein løyndom? Ville eg ha vore audmjuk nok til leve med ei slik hending? Svaret er kanskje nei, kva veit eg. Men eg ynskjer jo nokons helbred. Vil ikkje Gud vekke opp at valfarten hit – er det no berre Medjugorje, Lourdes og andre nyare stader Guds helbredande ande kviler over? Sjølvsagt helbreder ikkje Gud som ein direkte orsak av at eg går hit. Jau, han kunne sjølvsagt, om han ville dét; satt noko nytt i gong… Han har kan hende gjort det, før eg kom hit, noko er på gong! Kan hende skulle eg ikkje ha gått aleine. Men kven andre ville? Ein av dei eg snakka med var positiv (sa han i alle fall), men sa òg: «4-5 mil kvar dag er ikkje noko problem!». Det skremde meg; for meg er det eit problem… og det var ikkje planlagd slik.

Eg går rundt kyrkja og sett meg framfor ho og ser og ser. Soga om korleis krossen vart funnen og brakt hit – krossen til pilegrimskyrkja i Fana har jo ein helt parallell soge, så – om dei skulle være eit stykkje frå sanninga om korleis det eigentleg hende, kva betyder vel det? Her har mange menneske komme med von om eit anna liv, ei anna verd, mon tru kor mange som verkjeleg vart helbreda. Mange, trur eg. Det kunne det skje igjen. Gud kan improvisere, metta då 5000 med nokre brød og fiskar.

Stavkyrkja i Røldal er ei lita, vakker kykrje

Sjølv om eg endeleg er her – etter 205 km på seks dagar – er det som om eg etter 20 minutt i graset framfor kyrkja ikkje har tålmod meir. (Kva er det med desse 20 minutta, og kva er det med meg?) Eg treng eit rom; eg har så vonde føter og klarar knapt å reise meg. Det er fleire moglegheiter, og etter eit par bomturar får eg lukkeleg nøkkelen til det siste rommet som er ledig på «Skysstasjonen», – ikkje på sjølve etablissementet, men i ei hytte lengre opp mot hovudvegen. Eg finn hytta, må snakke lenge med eit svensk ektepar utanfor, smiler, men lengter inn i hytta. Der får eg av meg støvlane. Tar med meg alt eg vil vaske inn i dusjen. Eg klarar ikkje stå på bare føter, så eg dusjar på kne. Lenge. Skysstasjonen har open til klokka 22, men serverer ikkje lenger varm mat på kvelden. Eg orker ikkje gå ned dit igjen; eg har att to «rett i koppen»-supper som eg koker på primusen; et; finn fram soveposen, men sovner før eg får opna han.

* * *

Å leve i håpet kan vere svært godt; under vandringa kjente eg håpet nærmast fysisk fleire gonger. Det greip om meg og lyfte meg. Å kome til målet medfører alltid risiko. Eg kan ikkje seie eg høyrde noko frå Gud i Røldal. Kva kan eg då sjå innover i meg sjølv?

«Gud, kvifor var du der ikkje?»

«Eg var der; du kom ikkje inn»

«Ja, men døra var låst, kvifor opna du ikkje!»

«Du meinte det var best at eg lot vere å syne meg»

Her brygger det opp til ei bryting, og iblant kan det vere frustrerande at Gud aldri tar igjen, men er så hemningslaust lite villeg til krig…

« høyr Gud, eg … du … »

«     »

(…)

«Eg forstår deg ikkje…»

«Ja, eg veit»

Tapte eg på målstreken? Snubla som alltid rett før mål og krabba på alle fire inn i målområdet; eg låg an til å bli premiert, men nådde ikkje opp til målsnora – og som då enno ikkje er broten. «Som alltid?» Eg tenkjer på «bokladen», med ikonar og bøker som mange menneske kom innom «berre for å vere her litt», men som utarma lommane mine; Efrem forlag som med sine mange strålande bokmeldingar har vært å rekne med og gje «håp for dei kristne forlaga», men som no veskar og blør, av orsaker eg ikkje nemner.

Gud bestemmer!? Han kunne opna kyrkja for meg; gjett meg kraft til å halde ut og vake? Han kunne og ha latt meg omkomme i  snøskrenten eller i elva for to dagar sidan? Eller alt er berre eit resultat av mine indre krefter, val – ytre slump og kaos. Kunne Han endra noko, eller har Han enno ingen blankofullmakt signert mi vilje? Er det nokon som forstår seg på Han? Er det nokon som forstår seg på meg?

*  *  *

Kva trur eg verkeleg – om vegen – når tida går, blomane visnar bort, mosen turkar bort og asfalten er vond å gå på. Eg tenkjer meg med rette om to gonger, for det eg gjerne skulle sagt: «Det fråveret eg brått står i, det er eit pust av det fråvær Kristus måtte erfare», det er ikkje sanninga. Eg har vike unna ting i livet som kunne leda meg djupare inn i denne foreininga – med Kristi liding – sjølv om eg ikkje har fullt

innsyn i kva konkret det var og er; og no har eg kanskje ville skapa han sjølv ved å søke lidinga i pilegrimsleia? Eit strok av hovmod, men kanskje også noko som førebur meg – til Gud ser eg vilogså innst inne. Eg er ikkje der enno… Kom eg nærmare denne gongen?

Lida, kvifor då? seier du kanskje. Eg veit ikkje, heilt, men dog…

Ein kan vere viljesterk, men med begjær som strekkjer seg i ulike retningar; hjarte står i fare for å rakne; og samlar ein seg om eit sprang i feil retning, då – Gud bede – kom viljeslause!, fornuft og forsvar! – kom med di nåde, Herre … så vi ikkje fell – til store høgder.

Så om folk spør meg kvifor eg ville gå akkurat til Røldal, svarar eg:
1) Eg likar å gå
2) Eg flyktar frå meg sjølv og frå deg, livets og min eigen kompleksitet (Om eg også      flyktar frå Gud?)
3) Truleg. Eg lengtar etter reining

Salomos ordtøke 16,2-3

Ein mann kan synast at hans ferd er rein,
men Herren prøver menneskeånda.
Lat Herren ta seg av alt ditt verk,
så skal planane dine lukkast.

– At Herren skal ta seg av alt mitt verk; gjere Guds vilje? Eg lyttar gjerne om nokon veit korleis det foregår, kva det betyr, sånn rein praktisk. Eg elskar «Guds vilje», men hatar når det framsettes som noko eintydig, enkelt, avslørt.

Det beste eg har fått med meg om slikt er nonna som sa – om eg hugsar rett: «Det gjelder å leve på djupet, og så handle pragmatisk i livet, i dei enkelte tinga.»

«Å leve på djupet» må vere meditasjonen, bøna, stilla – liturgien, sakramenta. Det er ikkje like lett å prioritere jevnt, med kvalitet.

«Handle pragmatisk»: I alle ting, frå nyting av dei gode ting i einsemd til takksemd og miskunn mot den Andre, den fattige, den som lir. Gå til kyrkje utan å tenkje så mykje over om ein har lyst eller ei. Og kva anna kan eg gjere, enn å gå til Røldal, når dette i lengre tid har kviskra til meg; om det er mine eigne ambisjonar eller det å bere fram bøna for sjuke; om det er å finne Gud eller eg har eit ønske om at det åndelige i tilvera skal få større betydning for fleire – eg veit ikkje – truleg ein miks av alt! Å bere fram bøna for sjuke kjente eg var det som bar meg. Og då er eg for ein gong skuld heilt ærleg…

– Om det var Guds vilje? Aner ikkje! Forstår ikkje spørsmålet;

men eg veit at ei pilegrimsvandring både er å leve på djupet og å handle pragmatisk, begge delar på ein gong. 

*  *  *

På seks dagar gjekk eg 205 km og denne siste dagen, der eg ikkje hadde heilt klar for meg kor lang etappa var, trudde eg at eg hadde gått 49 km, det viste gps’en morgonen etter. Men når eg no, nokre veker seinare, ser på gps-sporet er 4-5 av desse km etter at eg kom til kyrkja. Ein km er vandringa frå kyrkja og på leiting etter rom – greit, men så, i dei neste sju timane, då eg ettar kvart sov, har eg ei sporfloke her på 3,7 km. Mellom ytterpunkta i floka er det 143 meter!

Er det  englar og demonar som har kjempa om retten til å la mi trushistorie bli lagt fram for deira Mester, eller er det ånda mi som på eigehand og med gps prøver å finne ein utveg frå noko? Det ser merkeleg ut, men nokon har alltid ein god natur(vitenskape)leg forklaring. Satelittar med ulikt signal… eller noko?

Den grå «floka» er gps sporet rundt hytta frå kl 20.38 til batteriet har flata ut kl 05.20.
3,7 km | 0,5 km i timen | 47 m stigning | 35 meter fall | Mellom sporet (floka) sine ytterpunkter er det 143 meter. Eg sov, ver viss på det.

Dag 5: Mot Odda

Totalt så langt ca 141 km | Gjenverande distanse til Røldal: 69 km.
Etappe i dag: Bleie – Odda camping, ca 25 km.
Eg har fleire ting å takke Arnhild for, som til dømes tipset om at eg skulle ta av frå vegen etter Måge gardsbutikk og vandre Ordtakstigen. Vandringa denne dagen vart ellers ein tortur på asfalt, og 1,8 km på sti rein balsam for føtene.

Ordtakstien. Høgst nasjonalromatisk!

Eg hadde håpa på å finne noko av det samme lengre inn i fjorden, til dømes ei mil før Odda ville vere perfekt. Eg fann ikkje det. Ordtakstigen, derimot, er en velrydda sti med – utan at eg talde – ein 10-12 skilt med ordtak av Ivar Aasen, mannen som er kjent for å samle det nynorske språket, språket som eg av ein eller annan orsak, eller av fleire orsakar – alt etter korleis ein ser det – har valgt å skrive denne vandre-dagboka i. Stor takk til den lokale kulturgruppa som hadde skipa denne stien i stand. Den kom for tidleg på dagen, då kreftene var der, og det er ikkje då lett å gå sakte og nyta det som møter ein. Eit par stader var det reine nasjonalromatikken per se. Berre sjå bilete til vesntre! Det er frå min gps. Ja, ein gps med kamera, om du skulle undre deg over det. Garmin Oregon 550. Ikkje heilt billeg, men her skal det skipast pilegrimsveg frå Bergen til Røldal.

Måge gardsbutikk må og nemnast.

 (Den er også open på sundagar, så er òg det nemd). Den ligg ved vegen og eg fekk sitte utanfor heilt for meg sjølv. Eg reknar med du kan råka på ein turistbuss om du har uflaks. Der seljer dei, utanom kaffi, is og vaflar o.l., pølser, ost og andre gardsprodukt av høg kvalitet (vil eg tru).   Det var mor og dotter som sto for tenesta denne dagen. Sjølv om dette var mindre enn ein time etter at eg forlet Bleie, blei det kaffi og is (som vanleg – og eg kjøpte og ein pølsesnabb for å ta med. Det viste seg seinare å ikkje vere slikt magen hylte etter, så tre og ei halv av fire vart med heilt heim, så er òg det nemd). Medna eg satt der kom Arnhild køyrande med refleksvesten!?
det er meir å seie om bleie, om Arnhild og og området eg kom til kvelden før. Eg har nemd at eg overnatta i den eldste stova i bygda, og eg sov som ein konge på veg til Miklagard. I sjølve stova er det ei seng, ein kjøkkenkrok, eit spisebord med stolar og ein sofa. Men stova har også eit loft med 4-5 soveplassar, og med ein pris på kr 500 for ei natt (totalt) er dette perfekt for ei gruppe pilegrimar.

Foran den eldste stova på Bleie, med ein stor kopp mjølk!
Hardanger er som alle veit  ein einaste stor frukthage. Arnhild hadde moreller og eg kunne berre forsyne meg. No sa ho rett nok at dei var vass-skada. Det hadde vore for mykje regn på feil tid dette året. Ho advara derfor mot laus mage om eg åt for mange eller åt bær som ikkje burde etast (og då meinte ho blant dei utan fugleskit). Ho sprøyta ikkje og her var intet nett over trea. Eg fylde ein liten pose. Dei var friske og søte. Arnhild ville også at eg tok med meg ein refleksvest for å ta på når eg gjekk gjennom Eitrheimstunellen. Eg sa eg hadde ei hovudlykt, men ho meinte det ikkje var bra nok. Men eg måtta få den ho hadde i bilen, så ho ville komme etter då ho skulle til Odda seinare.

Ho lurte òg på om eg ikkje drakk melk. Eg måtte innrømme at det var noko av det eg savna mest når eg gjekk pilegrimsferd. Ho henta melk i ein stor, grøn kopp. Det smakte herleg.

Turen gjennom Eikrheimtunnelen var verre enn eg trudde. Det var knapt med lys og knapt med plass utanfor den kvite stripa. Eg måtte stige opp på ein kant om det kom kjørety frå begge sider. Og det gjorde det tett. Bilar med og utan campingvogner, bobilar, bussar og trailarar dundra forbi og eg trur det beste var slik eg gjorde; på toppen av staven festa eg refleksvesten slik at det blei danna ei sjølvlysande pyramide som bevega seg opp og ned etter som staven gjorde det; godt ut i vegen. Eg var glad då den tok slutt. Etter gps’en å døme var tunnelen 1,6 km og eg var i kvalens buk i 20 minuttar og eitt sekund. Eg takkar Gud for Arnhild (og hugsar at også Ann Heidi meinte er burde ha med ein refleksvest – kvinneleg intuisjon må det vere). Det mest positive ein kan seie om vegen etter Ordtakstien er at ein kan mette seg på den storslåtte naturen, med fossar og fjell som ein kan studere i rikt monn når ein går og ikkje rasar avgårde i 84 km i timen.

Mitt første møte med Odda var befriande: Då eg nærma meg byen hadde eg kjent, sjølv om eg ikkje hadde ete meir enn vel halvparten av morellane – kanskje 15 eller i høgda så mange som 20 stk? – at her ville eg snart trenge eit toalett. No var eg  i tettbygd område, så ei natur…leg løysing på problemet gjekk ikkje. Alle har nok erfart at det å gå hjelper har ein tendens til å i blant å framsynde vegen ut for lufta som vi slepp ut lengre ned og lengst bak. Slik er det nok ikkje berre med luft. Eg måtte stoppe stadig oftare, kun ein augenblink og like før eg kjende panikken snart ville gripe meg, til slutt så ofte som kvar femtiande meter. Endelig kom eg fram til eit butikksenter heilt i fjordenden av sentrum. Eg hadde planar om å overtala nokon på daglegvarebutikken om at eg måtte få låne personaltoalettet, men til all hell var det toalett ved biblioteket i andre etasje. Redda i tolvte time, sjølv om eg hadde blitt åtvara…

Utanfor senteret fann eg bord og benk. Rett over sjøen låg Odda kyrkje, men eg bestemte med for at eg ikkje skulle dit. Truleg var ho uansett stengd – tja – det var jo sommar, turistar… nei. Eg kjente at beina ikkje tålte all verda etter asfalt, asfalt, asfalt… Klokka var blitt fem; sjølv om eg hadde planar om å gå ei mil til denne dagen, og det kunne lett ta tre timar på desse beina, måtte eg ta meg tid til å kvile ei god stund.

Mens eg åt dreiv eg å kasta noko brødsmular til fuglane som var der. Mest måsar og nokre vågale kråker. Det var tilfeldig kva fugl som maten landa gunstig for. Sjølv om eg prøvde å styra dette, vart det eit salig kaos. Eller ikkje salig. Der er vel nettopp det som kjenneteiknar Kristus; ha kom som kosmos, Guds rike, så får vi heller leve med at Gud har gitt seg sjølv rett til å vere uforutsigbar (truleg for å bevare eit aspekt ved vår frie vilje) òg innanfor sitt rike. Og eg seier ikkje at alt i kaos er av de vonde, i alle fall kan Bibelen kalla dette «ein Herrens engel», men det verkar urettferdig og råkar til på slump, sett frå menneska si tilvere (i alle fall), og det er ikkje i Kristus – kosmos:

Etter dette kom ei av høgtidene til jødane, og Jesus drog opp til Jerusalem.  2 Ved Saueporten i Jerusalem er det ein dam som dei på hebraisk kallar Betesda. Rundt dammen er det fem bogegangar.  3 Der låg det ei mengd menneske som var sjuke, blinde, lamme og uføre. [Dei venta på at vatnet skulle koma i rørsle,  4 for ein Herrens engel steig frå tid til anna ned i dammen og rørte opp vatnet. Den første som då steig nedi etter at vatnet var rørt opp, vart frisk, same kva sjukdom han hadde.]

5 No var det ein mann der som hadde vore sjuk i trettiåtte år.  6 Jesus såg han liggja der og visste at han hadde vore sjuk lenge, og sa til han: «Vil du bli frisk?»  7 «Herre,» svara den sjuke, «eg har ingen som kan ta meg ned i dammen når vatnet blir rørt opp, og når eg er på veg, stig ein annan uti før meg.»  8 Jesus seier til han: «Stå opp, ta båra di og gå!»  9 Og straks vart mannen frisk. Han tok båra si og gjekk.

Etter mat og kvil ringte eg til Hilldal camping og for å høre om dei selde noko matvarer eller varm mat der. Dei kunne fortelle at campingen enno ikkje var opna; noko med vatnet. Oi, då måtte eg bli i Odda denne natta og morgondagens etappe ville bli svært lang. Ein stad mellom fire og fem mil! Eg blei verande her helt til kl halv sju, eg skulle jo berre opp på Odda camping, ved enden av Sandvinvatnet to km opp frå sentrum. På vegen tok eg bilete til venstre og posta på Facebook. Odda er eit stort paradoks. Ein storslått natur omkrinsar noko av det mest heslige menneske har oppført, reint estetisk, noko er så stygt at det nær blir kunst…

På Odda camping hadde dei eit ledig rom til kr 290. Eg tok det. Men då eg skulle bort og betale høyrde eg tre menn beklage at det rommet dei var blitt lova ledig ikkje var det. Dei hadde ringt inn bestilling og snakka med eigaren. Ho i resepsjonen, ei fyrrige jente frå Polen eller noko slikt, som snakka godt norsk i tillegg til andre språk, sa at ho ikkje kunne gjere noko. Alle rom var utleid. Eg forstod eg hadde fått rommet dei hadde blitt lova. Eg hadde telt og sa ifrå om at eg gjekk og henta nykkjelen. Eg er jo ein pilegrim, må vete. Rett skal vere rett.

Det er alt seine kvelden då teltet er satt opp og eg har fått dusja. Eg koker suppa på det felles kjøkkenet ved servicehusa og har tenkt å ete ved borda der, men så har eg ikkje skei. Sist eg åt sjøllaga suppe drakk eg suppa rett frå panna. Då var det rett nok «rett i koppen» – no har eg kjøpt noko som er meir substansielt, ei ferdig suppe med mykje innhald – og mindre eigna til å drikke. Og eg veit eg ikkje vil kjenner meg vel med ete på det viset blant dei andre som sitter  der og et. Eg tuslar tilbake til teltet med suppe, oliven og tomatar og ein øl og ein liten ost. Eg er optimist og har kjøpt det eg likar best. Kanskje ikkje kva proteinfreaks kjøper, men alle ting monnar; ei floge ser skrekkslagen på meg – men så smiler ho, forstår at eg berre diktar.

Til maten får eg til og med ned eit stykke til av det energirike brødet frå Arnhild, eg har jo suppe å dyppe i… Brått kjem det nokon og seier hei. Like ved står ein bubil, og i den fartar ei eg kjenner frå Retreat Bergen (RB) rundt i distriktet saman med mannen sin. Ei tid var eg mykje med i dette retreatarbeidet.  Seinere vart det mindre, men før det laga eg endå logoen deira og noko informasjonsmateriell. Rett før eg konverterte til Den katolske kyrkja kjekk eg til andeleg vegleding der.

Men eg trur ikkje min vegledar forsto kor djupt noko hadde råka meg. Han vart overraska då eg seinare møtte han. Han hadde ein gong spurt om eg kanskje hadde tenkt å skipe til ein ny menigheit eller noko; kor feil kan ein ta! Min bevegelse var heilt motsatt; eg ville vende heim – til den store fellesskapen. Ikkje berre difor – etter kvart vart det mindre aktuelt å fylgje programmet til RB; det er ikkje lett å gjere alt ein gjerne skulle; familien krev sitt, blant anna. Den gong var borna mellom 8 og 13 år, og det legg beslag på både det eine og det andre i ein heim. I 2008, då fyrste boka skulle ut på Efrem forlag, hadde forlaget og RB eit framifrå samarbeid om seminar med forfattaren Per Mases, som då var sjølve retreatnestoren i Sverige, og vi fylde auditoriet, og forlaget selde godt med bøker. Alle var nøgd, deltakarane og. Ei tid før utgjevinga hadde eg forstått at logoen hadde mista sin støtte i RB-leiinga. «Den er for rovfuglaktig» Ja, duva har jo både fart og eld i vengjene. Eg vart begeistra, tenkte ho var perfekt for forlaget. Eg hadde allerede tatt med meg min eigen ånd derifrå, eg hadde endå til konvertert; no vart det stadfesta ved at eg tok med rovfugl-ånd-logoen eg hadde laga. På retrettgården Per Mases var leiar, da dei hadde 40-års jubilum, feira Den katolske kyrkja i Sverige ope nattverdbord der, noko som slett ikkje er berre å gjere, sett frå katolsk hald. Det skjer nok sjeldnare enn eg sjølv skulle ynskje; eg har på eige hand foreslått det same for den norske katolske biskopen ved ei anledning, utan resultat. Per Mases vart diverre sjuk og gjekk bort i 2010. Han vart katolikk på dødsleiet; han hadde gjort sitt og kunne vende heim.

Sidsel syntes det er storarta at eg er ute på pilegrimsferd og forteller at dei snart skal ha ein pilegrimskveld på Søsterhjemmet på Haraldsplass der Retreat Bergen har samlingane sine. Sidsel er med i pilegrimsgruppa, og dei har hatt reiser til Iona og Lindisfarne o.l. Om dei har vandra veit eg ikkje. Men i bubilen hentar ho ei skei til meg. Ho er alltid blid og er nok ein engel for mange i deira nærleik. Så no fekk eg både den og kjennskap til at den tidlegare Bjørgvin-biskopen, Hagesæter, skal kome og halde foredrag i oktober. Han er jo som kjent blitt prosjektleiar for planane med eit nytt pilegrimsenter i Røldal. Sidsel ber meg kome då.  Ja, eg kan vel det, men er har ikkje berre gode røynsler med at frivillig initiativ vert tatt positivt imot om det ikke stemmer med papirbunken, planane som er satt og godkjent i mjuke stolar med hjul og utan skit under føtene. Og eg er ikkje audmjuk nok til å verte oversett. Då er det betre å halde seg unna og drive med sitt. Om eg trur på det eg gjer, kan eg klare meg med lite –  men eg har kjøpt meg ein berlinerbolle til kaffien…

Eit rom hadde vore kjekt, men så lenge eg ber på telt. liggeunderlag, sovepose og primus, er det godt å få brukt det.

Campingen her er nok ein fin stad om det er varmt i veret, tett ved Sandvinvatnet som den ligg. Veret er bra, men ikkje strålande, eit noko reservert sommerver og ikkje som på campingplassens reklamebilete til venstre… Eg går ikkje i soveposen før langt over midnatt. Vekkarklokka står på 05.00.

det er lett å rettferdiggjera seg sjølv, og kan hende gjer eg urett med det eg skriv ned av tankar denne kvelden. Ei ber ei bøn som eg vil gjere til mi:

Herre og Meister i mitt liv, 
gje meg ikkje over til ånda som fører til latskap, mismot, herskesykje eller tome ord.

I din nåde gje meg, din tenar, 
den ånda som gjev meg heilskap, kravløyse, tålmod og kjærleik. 

Ja, Herre, lær meg å sjå mine eigne synder, så eg ikkje dømer bror min. 
Du er velsigna i dei evige tidene.      

Bøn av St. Efrem syreren (303-373), oversatt til nynorsk av Øystein Lid

Over fjellet ved Folgefonna

Dag 4: Frå Krossdalen til Reidsete

 
Gå til Dag 1
 
Vegen oppover Stavbergsdalen har vore hard, brattare og brattare, og det har ikkje vore lett å sjå kva som har vore ei naturleg vandre-, eller skal eg heller overdrive litt og seie klatrerute, då juv og skrentar kjem tett. Sti har eg berre måtte gløyme, men hjortetråkk har stadig dukka opp og dei har eg har valt å fylgje. Om gleda var stor på førre røldal-merke, er ho dobbel når eg finn det neste, no ein time seinare. Merket er festa på berget tett ved elva, som her ikkje er så stor, og ho har laga ein flott kulp mellom bratte berg.
Ruta opp Stavbergsdalen er dårlig bratt og hard
Det er eigentleg lett å hente vatn her, men eg merker eg er anspent og sjekkar kvart eit steg dei meteren ned på ei flat hylle som strekkjer seg ut i kulpa. Eg sjekkar òg kvar er har mobil og gps før eg bøyer meg. I alberguet (pilegrimsherberge) i Àvila, dagen før mi vandring skulle starte mot Santiago i fjor, glei mobilen ut or lomma og ned i eit dusjkabinett med nok vatn til å dekkje han. Eg var sikker på han vart øydelagt. Men morgonen etter fann eg ut, ikkje forstår eg korleis, at eg kunne bruke den med øyrepropp, men etter to veker var han god att. Ok, det var ein iPhone, så det var ikkje berre å erstatte eit vandrande kontor. Eg måtte (ja, innrømmer det òg) ha sporadisk kontakt med og lese e-post frå han som skjøtte forlagsarbeidet når eg var borte. Eg kan ikkje hugse om eg har nevnt at eg driv Efrem forlag. Neste gang vert det uten mobil.
Eg kviler og eter noko lite. Eg kjenner meg litt uroleg. Skodda vil ikkje sleppe heilt, og kjem stadig drivande inn mot fjellet igjen. Vegen er mer karrig enn eg trudde og eg må berre innømme at eg ikkje er særleg fjellvant. Sæleg? I Norge har eg kun vore over vidda – eg snakkar om «vidden» det mil-lange platået mellom Ulriken og Fløyen i Bergen. I Spania gjekk eg over eit 1500 meters fjell på veg til Oviedo, men fjellvant – tja. Eg har det med å meistre det eg må. Men koste noko kan det. Eg må fortsette. Ikkje sitte her og drøyme meg bort.

Snart år vegen på bare fjellet og eg må gong på gong halde fram kart, kompass og gps for å vere sikker på at dette verkeleg er vegen. Lukkelegvis har istida her gjort fjellet mindre kantete, men det gjer òg fritt fram for løypeval. Det er fleire stader det er mogeleg å til dømes passere på begge sider av små fjelltoppar, og meir enn ein gong må eg stoppe opp og revurdere valget. Eg er ingen erfaren kartlesar heller, men med tida til hjelp klarar eg å lokalisera meg – og eg skal vere i leia, sånn ca… Eg var nok mindre fattig i ånda då eg stara ned Korssdalen i dag tidleg…

  ✠

… eg er i godt driv oppover Krossdalen, og når eg kjem til vegskiljet der ein tar til høgre om ein vil mot Folgefonna, har det lette regnet stoppa opp. Sjølv om eg ikkje kom meg av garde før kl 08.30, stoppar eg for å fotografere – og poste på Facebook! (eg er ein moderne pilegrim, må vete) Alejandro (på spansk uttales «j» som ch i Bach) eller Alex som dei fleste nyttar (berre mora nyttar Alejandro, fortalde Agria – sambuaren hans) har kommentert første dagens FB(pilegrim-røldal)post.  På mi Spania-vandring var han omlag den einaste som frimodig snakka engelsk i gruppa av ti spanjolar eg gjekk ei tid saman med. I Spania vert all engelsk dubba, film, tv – alt. Agria kunne skrive godt; ho arbeidde i DHL og dei nyttar engelsk i all kommunikasjon, men å snakke satt langt inne… Alex er 32 år og underviser i latin på universitetet i Bilbao, og han skriv eg er eit eksempel på ein romersk legionær – vel:

Kart, kompass, gps og bønn i ny og ne duger.

Øyvind Lerø I telt etter Hatvik-fergen. Fra Kristkirketomten, Bergen og 47 km i dag — nærmere Røldal… kanskje. Spent på beina i morgen.

Mobilopplastninger 1. juli kl. 22:38 via Facebook Mobil ·

 Alejandro Martínez Sobrino judging from the picture you’re like a roman legionaire: walking magnis itineribus (25miles per day) and bringing all your impedimenta (back-pack, tent, food and water supply, etc.). ;-D
4. juli kl. 08:53 · Liker


Det er håp om godt ver
, skodda letter no, det berre ser ut til å ta litt tid. Eg kunnefylgd bilvegen opp til punktet der pilegrimsvegen over fjellet startar, men veljer å gå gennom bygda – mellom gardane. Det vert nok villmark utan folk og fe seinare i dag.

 Men det visar seg snart det er meir fe enn folk som kjem for å ynskje meg god tur 🙂 Det er ein særs fredeleg stad eg vandrar på. Naturen er i si grønaste drakt, frodig og rank, og dyra tar imot med audmjuk glede. Då eg når punktet der pilegrimsvegen startar, kjem dei strøymande – nysgjerrige sauer og kyr. Men eg har ingen mat eg kan kvitte meg med. Men kan hende vil dei berre bli filma og fotograferte. Meir av den forfengelege typen, altså. Litt sånn som meg sjølv. Ha, ha! 

Utålmodig etter å gje meg i veg opp Hardingarinden, og klokka 11.10 sa eg adjø til dyra. Eg tenkte på dette (franske) ordet «adjø». Det er like eins på spansk: Til Gud; A-Dios, A-Dieu. Eg òg skal til Gud og opp i skogen gjekk det. Lauvskog og fine okergule merker på trea gjorde det lett å fylgje stien, sjølv om han mange stader var grodd igjen.

Stor vart begeistringa då eg nådde det første Røldal-merket (sjå det øvre bilete på sida) etter startstaden. Merka er i metall og dette var festa til fjellet. Litt pussig var det at det derfrå ikkje var nokoteikn som synte kvar vegen fortsatte. Eg mintes ei stor og tjukk bok eg såg på eit albergue i Spania som synte alle tenkjelege måtar å merke vegen på; reine vitskapen. Frå Jondal turistkontor har eg mottatt eit kart (kr 149,- + porto) over turar i området, der iblant pilegrimsvegen; den er den einaste som vert merka med «hard». For første, men ikkje siste gong kom dette godt med. Med kartet framme kunne eg sjå at vegen gjekk rett til venstre og ikkje rett opp i skaret som eg trudde. Der låg det faktisk snø, så langt nede, altså. Det uroa meg.
Kvart år sia 2005 har ei gruppe i regi av kyrkja i Jondal gått pilegrimsvegen over fjellet til Reisæter. I år skulle dei gå på gammaljonsokdagen 6. juli, dagen eg planlegger å vere framme i Røldal. Eit år måtte dei snu pga tette snøbyer. Eg kjenner  gleda på ny då eg passerer ein topp med varde til høgre for meg. Den viser tydeleg på kartet og er på 1200 meters høgde – eg er på rett veg. Eg jublar – a Dios!

   ✠

Eg passerer etter kvart på venstre sida av fjelltoppen lengst oppe i Stavbergdalen. Vegen tar nå ein meir austleg retning, og mellom denne og neste topp i øst er eit snøfylt dalføre, langt i frå det fyrste, men det fyrste med ei elv – om ikkje altfor stri – i botnen, og som eg er nøydt til å passere. Eg studerer terrenget der nede, må vere særs forsiktig når eg kryssar snø som ligg over elveleia og vere 100% trygg på at snøen held. Truleg er den fleire meter tjukk.  Ja, korleis kan ein vete det? Syn og hørsel, intuisjon – eg vil helst ikkje tenkje på kva som er det verste som kan hende…
Sjokkert ser eg at eg har brukt fire timar berre frå eg forlet kyrne, og eg er enno ikkje på toppen. Men eg tar likefullt ein ny kvil før eg kryssar dalen.

Eg er igjen kliss våt på føtene og etter eit sokkebyte tar eg små plastposar utanpå, så fukta i alle fall skal kome av varme frå meg sjølv og ikkje frå dei våte skoa. Svært amatør – men. Eg meiner eg kan sjå til varden som ligg ved Langedalsvatnet, rutas høgste punkt. Der veit eg at oppstiginga er unnagjort og eg reknar med at landskapet skal flate ut og vere lett og ta seg fram i. Klokka nærmar seg halv fem når eg er på toppen (foto til venstre), og då skya fær, er det god utsikt til Folgefonna. Eg kan til og med sjå skitrekket som beveger seg opp på breen frå skisenteret ved foten av breen.

Positivt overraska ser eg at vegen no igjen er nokså godt merka; gule merke i tillegg til vardar på kvar ein mogeleg plass. Men s
kuffa må eg konstatere at vegen vidare ikkje er flat og fin, men opp og ned og stadige snødekte forseinkingarog dalar som må passerast. Nokre er litt skumle på grunn av elv og «kalving» frå isen. Men då ser ein kor tjukk isen mange stader er, men så var det med sprekker då, sjølv om dette ikkje kan reknast for å være regulære isbrear. Men kva er forskjellen utover stoleiken?

Ein time seinare kan eg sjå Revavatnet som ligg nokre hundre meter inn frå kanten der nedstiginga skal starte. Men no går eg feil og møter ein snødekt dal eg ikkje kan passere. Det er for bratt å komme seg ned og der nede ser det skummelt ut, den største elva til Revavatnet er med å forme landskap og is.
Eg får ein irriterande tur tilbake og opp i fjellsida nord for dalen. Eg kjenner eg har fått nok oppstigning i dag. Humøret betrar seg når eg finn ein merka varde som fortel at eg er på rett veg igjen.

Då eg kjem så nær at eg ser kanten av fjellplatået kjenner eg meg særs liten. Mon tru om eg har ein tanke høgdeskrekk; kan hende er det difor eg har tenkt mykje på nedstigninga; kan hende er det mest på grunn av eg er trøytt og svolten.

Men aner eg også orsakar som eg ikkje kan plassere i min eigen kropp. Forutaningar er ikkje så enkle å hanskast med. Eg tar eit foto før eg går ned til kanten.

Fra kanten er det 1100 meter ned, med snødekte skråninger og vei ned som må merkes hvert år. I år ennå ikke...

Då eg kjem frampå, ser eg snøen ligg utover kanten – og forsvinn – og eg kan ikkje forstå kvar eg skal kunne ta vegen ned de 1000 meterane til Reisæter her ifrå. På kartet seier omtalen at vegen ned endrar seg kvart år då vinteren og vårens snøskred gjer endringar i terrenget som også får fylgjer for nedstiginga. Eg må vel ikkje snu? Det er fire dagar til Jondal-gjengen skal ned her, og god til for kjentfolk til å merka ein veg. Stien på gps’en er mest rett ned, over snøskavlen, og der er det på ingen måte farbart. Eg legg ikkje merke til at stien på Jondal-kartet startar meir til venstre enn kva kartverket si innteikna rute gjer på min gps. (Eg kunne ikkje dy meg, eg måtte berre komme med denne tilleggsopplysninga, sjølv om eg skriv i presens)

Eg hadde tankar om å ta meg ein kvil før nedstigninga – (skal eg fortsette i presens no når eg er avslørt?) – og så eg gjer. Eg er ikkje svolten, men veit eg treng å ete då eg ikkje har spist noko særleg sidan frukost. Klokka er no blitt sju på kvelden og eg har snart vært i støvlane i 12 timar. To pizza stykke med hjortekjøt har eg spart på. Dei har lagt i sekken i 36 timar. Kva er dette? Midt i det første vil magen brekke seg. Eg har berre vatn og det er ikkje heilt kaldt, men tenker at det vel vart noko tett nede i spiserøret. Eg et vidare. På første biten av andre pizzastykke kjem alt opp att. Eg ser på det med undring. Er det meg eller hjortekjøtpizzaen som har problem? Kanskje begge. Eg prøver noko anna, ein rosin-nøtt blanding, men eg får ikkje ned noko som helst. Det vert ikkje meir eting, og det siste stykket som manglar ein halvsirkel i enden legg er frå meg på steinen. Det får bli til Guds firbeinte eller dei med vengjer; ja, det er nett det eg treng… Eg gjer meg sjølv god tid – tjue minutt kvile, nei, eg må gå. Turen ned til folk går nok unna om eg først kjem i gong, vil eg tru… Der, lengre til vestre kan det kanskje gå.

Eg finn ei lei på skrå nedover, men etter nokre meter vert eg på nytt stoppa av snø. Eg må på nytt gå oppover. Snøen ligg bratt nedover, og det er så langt ned at det ville være farleg å miste fotfeste. Lengre opp gjer snøfonna ein sving på tvers av fallretninga før ho på ny går rett til værs. Der oppe (sjå første raude trekanten på bilete under) kan ein passere utan å risikere altfor lang ferd om ein skulle miste feste. Eg kjem meg over og kan gå temmeleg beint ned eit stykk før neste fonn. Denne er akkurat passeleg bratt til å kunne skli kontrollert på støvlane. Eg fell berre ein gong, tar opp fart, men klarar å stoppe. Her ser eg også tydeleg eit spor etter folk i snøen! Nokon har sklidd på føtene slik eg sjølv gjer. Snart har eg fjell under føtene igjen.  Det ser no ut til at eg ka

n bevege meg eit godt stykke på fjell skrått ned på tvers av dalen, men eg kan ikkje sjå om det fører til ein mogeleg plass å komme seg forbi det som ser ut til å vere ein bratt rygg som renn nedover dalen. Eg sjekkar gps’en. Den viser stien, i overkant av ein liten nabb skrått opp til høgre, ja – mykje høgare opp.  Skal eg opp dit må eg gå skrått opp over ei snøfonn som strekker seg svært langt ned i skråningen. Det ser ut til å være eit gamalt spor i snøen frå her eg står og opp dit. Eldre enn det andre eg såg, men… er det eit spor av folk? Er det frå sauer. Er det ein gammal sprekk? Sporet kan tyde på at det er der oppe ein må finne vegen vidare. Eller nokon har gått hit ned? Vegen er vågal, langt ifrå risikofri – dumdristig? Snøfonna er bratt og fell brattare lengre ned, og berget eg står på skrår nedover. Snøfonna blir altså djupare etter kvart som eg beveger meg ut på ho. Midt ute i fonna (sjå raud trekant nr 2)  må det då vere mest 100 meter ned til botnen, eller til der ho stoppar. Eg setter staven godt i snøen for kvart steg. Eg går som ei maskin, med jamne steg, eg ser ikkje ned ein einaste gong. Når eg kjem på fjellet ser eg at eg har lurt meg sjølv. Eg må no nær klatre beint ned frå denne nuten og skli 10-20  meter på snøen til eg er på same rute så eg kunne ha vore på om eg hadde heldt skrått ned frå der eg tok fatt på extremsport-omvegen.

* * *

(Eg har no sjekka, det er omlag som 45 gradar bratt hustak, ca 90 m ned med 40 meter fall, rett i steinrøysa. Livsfarleg med andre ord; englevakt). Kan eg få lov å skylde på at eg var trøytt? Eller kanskje eg berre er slik, velger omvegar.

Ok, eg innrømmer at eg hadde englevakt ein gong til denne kvelden: Klokka var blitt 21 og ei elv måtte passerast. (Sjå biletet til venstre. Kart og spor er på maks storleik og er ikkje heilt rett, men sirkelen viser der overfarta var.

Gps’en avslører i alle fall tydeleg noko)

Eg var i villreie og betre blei det ikkje av at kvar gong eg nærma meg elva satte sauene i å breke noko heilt valdsamt. Dei lo av meg;  dei ville åtvare; dei hadde sjølv age for elva og klarte ikkje halde det tilbake – eg veit ikkje. Nå vel, elva var ikkje særs brei (på gps’en 10 m, men so brei var ho ikkje; om lag 5), men djup nok og stri nok. Der ho var trongast hadde fleire tre festa seg. Dei var nokre meter lange, men likevel for tynne til å bere ein mann med sekk.

Eg prøver å kaste nokre steinar ut på ein plass der det er mest grunt, men det blir for smått. Om eg skal kommer over må eg klare elva på fire lange steg. Det kan vel ikkje gå. Eg travar opp og ned langs elva fleire gonger og står og ser, før eg etter 12 minuttar tar sjansen –  sett staven så langt ut i elva som råd er og skjønar at eg må hoppe og lande på ein fot på ei sidegrein til den eine trestammen, og utan å stoppe slenge den andre foten på ein dugandes stein i midten av elva…

* * *

Det var nok endå meir uvirkeleg for Peter då han gjekk på vatnet. Men eg opplevde at eg ikkje fullt og heilt var overgitt til naturlovane på desse fire stega eg  heller. No hugsar eg ikkje korleis eg måtte fote meg for å passere andre halvdel, men eg hugsar eg ikkje kunne forstå at det gjekk bra, det heller. Eg hadde ikkje planlagt så langt…  Våt er ein ting, men om trea hadde losna kunne eg ha blitt ført nedover, og lengre nede gjekk elva i stryk. Som alltid gløymer eg å fotografere dei viktigaste tinga…

Frå elva er det fin sti ned til Reiseter. Sjølv om klokka er halv ti på kvelden er bønder ute og nyttar det fine veret. På ein veranda i første bustadhuset står ei kvinne og heng opp klede.  Eg spør om ho veit om nokre stade i nærleiken for overnatting. Ho seier først nei, men roper meg tilbake. Ho vil høre med dottera, sjølv bur ho i Odda og er berre på besøk. Snart viser dottera seg. Jau, ho kan ringe nokon. Etter nokre minutt kjem ho ned framføre huset. Ho har snakka med Arnhild på Bleie som framleis leier ut. Ho forklarar ein snarveg. Ned gamlevegen og … og etter to bruer på Bleie kan eg spørja etter Arnhild. Kva anna kan eg gjere enn å høgt be om at Gud velsignar ho. Ho smiler og ynskjer meg god tur vidare. Heime hadde eg planlagt å gå til Eikhamrane leirplass etter fjellpasseringa, optimisten! Det er fullstendig umuleg å gå 10 km meir i dag. Eg skal vere glad om eg maktar dei tre til Bleie. Nedoverbakke på hardt underlag er ikkje helsefremmande for trøytte pilegrimar, men etter å ha passert dei to bruene treng eg i alle høve  ikkje spørje etter Arnhild, for ho står og ventar midt i vegen.

Det eldste rettsdokumentet i Norge skriv seg frå Bleie, og denne natta sov eg i den eldste stova i bygda. Arnhild leier ut til arbeidarar og turistar i eit par andre nyare hus, der eg måtte nytta dusj og toalett då gamlestova ikkje har vatn. Til seg sjølv har Arnhild innreidd – eller held på som ho sa då ho viste meg rundt – ei løe til husvære.

Arnhild si stove på Bleie

I høgste etasje bur ho på to rom, men det største var truleg 100 kvm! Berre eit lite soverom hadde ho (etter kvart) avskore frå resten, og i etasjen under var badet plassert.

Etter kvart er eg aleine i gamlestova. Kvart over ti kom eg til Bleie, ein vandring på nær 15 timar. No er klokka over elleve, men eg kan ikkje legge meg enno. Arnhild har lånt meg ein skotørkar som bles både i sko og ullsokkar. Eg får tåle lukta.  Heilt heimafrå har eg bore på ein pakke «Turmat Chili con Carne». Berre kokande vatn i pakke n – vent så 5 min.
Mitt leie på Bleie. Aldri har det vel vært så godt å legge seg...
Etter pizzakrasjet opp i fjellet –  bevare meg vel, eg får angst ved å tenkje på den stunda – er eg usikker på om eg vil halde på maten. Eg har kjøpt juice og nokre halvstekte, grove stykke små brød med rosiner og nøtter av Arnhild. Dei fem minuttane har passert. Suksess»!Maten smakar heilt i hundre og konsistensen er medgjerleg. Det er verre med eit stykke av det kraftige brødet. Med juice og «con carne» klarar eg nesten eit halvt.

Denne mandagen hadde det vore mykje bøn gjennom dagen; no sto det berre igjen å takka.

Dag 3: Hålandsdalen – Nedre Krossdalen


Eg stappar fjellstøvlane full av Bergens Tidende. Bensinstasjonen i Strandebarm er gjort om til varme- og tørkestove. Her er bord med barkrakkar. Eg sparte kulturdelen i avisen og legg han på bordet, lyfter kaffikoppen, tar ein slurk og ser ned på dei bare føtene mine; huda ser ut som om eg nettopp har nytta føtene til å ta oppvasken her på stasjonen.

Eg ville reist heim i dag om det ikkje hadde vore for at eg kunne bu på pilegrimstunet. Ein ting var at eg visste det ville regne frå utpå natta og langt utover morgondagen; så lite utstyr som eg har med, ville «wildcamping» i øsande regn blitt ein mare (eg vil ikkje tenke på det); sjølv mikrofiberklede tørkar seint på kveld- og nattetid, så å vaske dei kunne eg berre gløyme; eg kunne ha gått på tredje dagen i uvaska klede (det kunne eg tole); eg måtte og ha bore på (mykje) mat, men den viktigaste orsaka: Eg hadde vore utan den mentale og andelege velsigninga pilegrimstunet hadde gitt meg. No hadde eg dusja, fått kleda maskinvaska, skikkeleg mat og altså – blitt velsigna. Det siste trengte eg truleg óg på grunn av foten; ein skade tappar ein for mental kraft. Foten var ikkje god då eg starta på dei to km på grusveg frå Tegland og tilbake til vegkrysset og pilegrimsleia. Eg skal innrømme at eg bad om å bli henta der i går, sia det er ein avstikkar og strengt tatt ikkje er en del av leia. Men eg ville gå der i dag, så fekk eg starte på grus i alle fall.

Frokost med familien på pilegrimstunet

Midtvegs kjørte Svein Arne forbi. Det er sundag og han skulle til Bergen på messe. Før eg forlot Pilegrimstunet i Hålandsdalen hadde heile familien og eg ein god og triveleg frukost saman (og i sekken ligg fleire stykke pizza med hjortekjøt). Han sakkar på og rullar ned vindauge #Korleis er foten?» «Jau, takk…» eg vinka han vidare og farvel.

Oppover Hålandsdalen var det stilt. Eg hugsar nokre av kyrne eg passerte søkte ly innunder trea. Det striregna. Etter ca 3 km på asfalt kom eg til Nedre Bolstad. Stien over fjellet skulle starte i terrenget lengst oppe i den skrånande lia opp bak husa der. Det er ikkje godt å vite kvar den startar, menneske og maskiner er ikkje alltid enige om same leia, men snart var eg sikker på at eg var «spot on». I byrjinga gjekk det greitt, men etter kvart var stien ikkje til å sjå. Gps’en hadde si meining, men det stemte ikkje heilt. Men dette jo vere ein gamal sti, men som framleis vert nytta og hadde gått i nokre nye far, så stien på gps’en tenkte eg var nok sånn omtrent.
Ein lite brukt sti i byrjinga av juli er sjølvsagt attgrodd, så uansett om ein går på stien eller ikkje – eg veit ikkje heilt – vandringa gjekk i ymse vekstar, i lyng, kratt og høgt gras … her, no når terrenget vert brattare trer han tydeleg fram att. Snart kjem ein bergvegg til syne – og om eg skal opp der, kan det nok bli bratt, ja…

Eg hugser er stussa!

Og bratt blei det! Snart vart det nærmast klatring. For nokre år sida gjekk konfirmantane denne vegen ein gong i veka til førebuingar i Strandebarm kyrkje! Og heilt opp

 i vår tid har ungdommar gått over fjellet for å kunne bade i Strandebarm. Kan hende er det lettare når ein kjenner vegen og det ikkje striregnar, men likevel hugsa eg at eg vart imponert når eg tenkte på det oppover stien – eg var ikkje halvvegs. SAM hadde førebudd litt på vegen. Om ein har høgdeskrekk eller er ein hest!, kan ein ta ein omveg som startar lengre nede i dalen. Men eg har vel ikkje mykje høgdeskrekk etter kva eg kan erindra, så eg vert ikkje uroa ved synet av den første stigen…

Den andre stigen derimot – gjer meg meir betenkt. Eg har 14 kg på ryggen og her er det 15 våte trinn. Stigen står på kanten av eit stup og det er 80 meter ned, om ikkje 80 i fritt fall, men meir en nok til å knuse ein kropp.  Kva valg har eg eigentleg? Det er det berre å ta det rolig – eitt og eitt – behalde roa; eg bestemmer meg for å ikkje sjå ned, kan ikkje risikera skjelving i føtene –  panikk …

Eg er glad då eg er oppe. Stolt òg. Denne vegen har meir å by på enn eg trudde!

Etter denne spektakulære vegtraseen kjem ein inn i lettare terreng og inn mot Stigatjørna som for meg låg innhylla i trolsk skodde. Røydalsvatnet ligg vakker til, og i sol og varme hadde dette vore ein klar (fot)badeplass. No var den vonde foten ikkje vond lengre, så det var berre å fortsette over lyngheiene; eg misste stien eit par gonger, men då eg fann skiltet mot Strandebarm vart stien tydeleg, om enn som ein liten bekk… Nede i lia hadde regnet stoppa og eg tok av fjellstøvlane. Føtene hadde vore lenge våte, «oppvask-bleike» og det har nok vore så som så med stell av fjellstøvlane gjennom høst, vinter og vår etter at dei tok meg til Santiago i september i fjor. Ustelt goretex duger ikkje noko særleg i seriøst vått ver. Då eg kom til første huset mana eg meg opp og banka på; om dei kunne avsjå nokre gamle aviser? Snart kom mannen tilbake med gårsdagens Bergens Tidende. «Det er heilt greitt» sa han då eg protesterte.
Eg innrømmer at for ein pilegrim er bensinstasjonar gode å møte på. Eg veit ikkje om det er gjensidig. Kan hende dei andre som kjem og går kjenner – og spesielt frå støvlane – pilegrimsodøren som eg truleg er innhylla i. Dei andre borda har stått ledig så lenge eg har vært her. Regnkleda har hold meg tørr – nei sjølvsagt ikkje, eigentleg; eg er kliss våt av kondens og sveitte, og dette hjelper nok ikkje på framtoninga mi. No heng alt over stav og stolar. Vel, sånn er det berre. Eg er i alle fall kulturell, beviset har eg i handa, men det er ikkje så mykje interessant i Bergens Tidende sin kulturdel, må eg innsjå. Eg er i ein annan modus. Snart skal eg passere staden Jon Fosse kjem frå. Efrem forlag har gitt ut ei bok, skreve av Kjell A Nyhus, som heiter «Jon Fosse og mystikken». Hans dikting er sterkt inspirert av 1200-tallsmystikaren M

eister Eckhart. Fosse sjølv har takka for at boka kom ut. Den har ikkje seld mykje. Folk flest, som har nok med å lese krim i vår tid, meiner vel ei bok om Fosse + mystikk omtrent er som å prøve selja dei ein kombinasjon av pest og kolera. Snart er regnet stoppa og eg går ut for å «gjere opp støvlane». Tørre (så lenge det varer) ullsokkar er godt å få på. Eg legg ut på dei 15,4 km til ferga som skal ta meg frå Tørvikbygd til Jondal. 15 km på asfalt…

Ferga er ennå eit godt stykke ut i fjorden. Stuptrøytt tar eg av meg støvlane. Tre og ein halv time tok det. Om ein skal gjere enkle betraktningar om godt og vondt er saken klar: asfalt er djevelgras.

Eg tenkjer på Svein Arne og den fine familien hans. Eg har nettopp fått ein sms, Gjøa, knappejenta som snart skal få seg hest, lurer så på korleis det går med pilgrimen. Dei er på veg til Åpta på leir for NKK og har passert Røldal på vegen dit i dag. Familien er som nemd knytt til Den nordisk-katolske kyrkja (NKK), lever ei tru ein plass midt mellom katolsk og ortodoks lære og spiritualitet. Hovudtyngda av medlemmane har flytta seg frå Den norske kyrkja, men også personar frå frikyrkjelege samanhengar har blitt grepen av lengselen etter einskap basert på oldkyrkja si lære; i praksis kva kristendomen var rundt år 787 (det 7. økumeniske konsil i Nikea)  Dette var det siste konsil før det tragiske store skisma i 1054 då det blei eit skilje mellom den austlege og vestlege delen av kyrkja. Som ved Reformasjonen fem hundre år seinare var det ein miks av teologiske og politiske orsakar for splittinga. NKK blir anerkjent som eit apostolisk kyrkjesamfunn både av dei ortodokse kyrkjene og Den katolske kyrkja. Eit stort steg mot einskap ville det vere om dei sist nemnde «gamle» kyrkjene fann saman. NKK står altså «tettare på einskapen» enn til dømes Den norske kyrkja, om ein ser på kva kyrkjene står for, og ikkje kva den einskilde truande i Dnk meiner og ynskjer… Gud ser på enkeltmenneska, og samanliknar oss ikkje heller med kvarandre. For Gud har kvar einaste ein sin egen veg. Ja, somme stunder har eg tenkt at Gud ikkje kjem til mennesket om det ber han om det, – ikkje før han ser at det er klart for å gå rett. Det meste i vårt religiøse liv er vårt eige strev, og det er det same om ein er kristen, muslim eller buddhist. Eg seier ikkje at det er verdilaust. Hadde det ikkje vore for at eg skusla det bort kunne Gud ha bøtta på med kraft og styrke. Sjå berre på dei karismatiske grunnstøytingane.

Det vert fortalt at ein broder kom til ein av ørkenfedrane og sa: «Eg har bedt i sju år og er blitt høyrd med ei nådegave» Ørkenfaderen svarte: «Du er blitt satt på ei stor prøve. Gå å be om at gåva vert tatt ifrå deg» Det gjorde broderen, og etter sju nye år bønhøyrde Gud han. 

Pendelen svingar…

Hadde eg ikkje sett føre meg ein nær romantisk vandring på desse bygdevegane, i sol og lett vind, medan dei gamle skulle sitte ved vegen og nikka anerkjennande til pilegrimen som lettbeint og målbevisst gjekk forbi og peikte på det eigentlege i tilværa. Ut av ferga straumar «hey-yo»-kledde ungdomar med snøbrett. Folgefonna skisenter. Sjølvsagt. Fart og spaning. Ikkje mil etter mil på vonde føter. Fergje, det betyr is og kaffi. Eg er ingen asket. Berre ein pilegrim som treng trøst og balansert blodsukker.

I Jondal må eg ta ei avgjerd. Kvar skal eg bu i natt? Kan hende det er best å komme seg eit godt stykke opp i Krossdalen allereie i dag, så ikkje vegen vert for lang i morgon når eg skal over fjellet. Sjølve fjellpasseringa er berre 14 km, men eg aner eg vil få ei ny erfaring av kva 14 km kan vere …

Mens eg sitter på ein benk i Jondal for å finne telefonnummeret til Folgefonna Gardscamping, kjem ein blid mann og kommenterer bjørkestaven min; får prøve den, kjenne det gode grepet for vanleg vandring og det andre høgare oppe for nedstigingar. Han nikkar. Ein dugandes bjørkestav. Han har møtt pilegrimar i Trondheim ein gong, fortel han meg. Eg seier han må prøve å gå sjølv.

Gardscampinga har ei ledig hytte – takk og lov! – ho dreg litt på det, men så seier kvinna i telefonen  «og den kan du få for halv pris om du berre er ein.» Eg har rett nok kjent meg noko splitta den siste tida, men seier fort takk – åh, det er så herleg når grådigheita ikkje boltrar seg; halv pris! – og reserverer hytta; «eg kjem om ein time, tusen takk!» Det er omlag 5 km. Eg går som ein utålsam okse oppover bakkane, kanskje kjem kreftene av besøket i Jondal kyrkje.

Den var open sjølv om klokka var nesten halv åtte, og det var godt å sitte aleine i kyrkja, be, takka – ja, gjorde eg det? – ja, eg trur det, eg skreiv i alle fall ei helsing i boka som låg open i våpenhuset og var meint for formålet; takka dei lokale kreftene for pilegrimsmerka veg over fjellet. «Delvis merka» hadde soknepresten skrive i e-posten… Snart er eg oppe på gardcampingen, og ein varm dusj er berre konge! Etter to pizzastykke med hjortekjøt og tidebøn, sovnar eg til høg musikk frå «hey-yo»-ungdomane i ei teltgruppe tett ved; gregoriansk song med heftige rytmar. Gruppa heiter faktisk Gregorian, og legger kjende låter inn i eit «mysteriøst» lydbilete og sterkt «gregoranisert!». Eg meiner dette er ein song der omkvedet er «Gloria», sjølvsagt i ei pålessa rytme. Ikkje så verst å sovne til, eigentleg. A bit larger than life – akkurat som draumen. I morgon vert det «less is more».